Quan sát từ bên ngoài vào bên trong
Cơ thể người gồm **đầu, cổ, thân, hai tay và hai chân**. Phần thân có ngực và bụng. Da bao bọc cơ thể; phía trong có cơ, xương và nhiều cơ quan khác.
Một cơ quan có cấu tạo phù hợp với công việc của nó. Chẳng hạn, tim co bóp đẩy máu, còn phổi tham gia trao đổi khí. Nhiều cơ quan phối hợp thực hiện một chức năng tạo thành **hệ cơ quan**.
Những hệ cơ quan phục vụ hoạt động sống
| Hệ | Cơ quan tiêu biểu và vai trò |
|---|---|
| Vận động | Xương, khớp và cơ: nâng đỡ, bảo vệ, tạo cử động |
| Tiêu hóa | Miệng, dạ dày, ruột và tuyến tiêu hóa: biến đổi thức ăn, hấp thụ chất dinh dưỡng |
| Hô hấp | Đường dẫn khí, phổi: lấy oxygen, thải carbon dioxide |
| Tuần hoàn | Tim, mạch máu: vận chuyển các chất trong cơ thể |
| Bài tiết | Thận, phổi, da tham gia loại bỏ chất thải của quá trình trao đổi chất |
Một cơ quan có thể tham gia nhiều hoạt động. Ví dụ, phổi vừa trao đổi khí vừa thải carbon dioxide. **Thải phân** chủ yếu loại chất bã trong ống tiêu hóa, không đồng nhất với việc thận tạo nước tiểu từ máu.
Bài luyện
Cặp cơ quan nào thuộc hệ tuần hoàn?
Đây là cơ quan tiêu hóa.
Đúng: tim đẩy máu qua mạch máu.
Đây là cơ quan hô hấp.
Đây là thành phần hệ vận động.
Lời giải
Hệ tuần hoàn có tim và mạch máu, đảm nhiệm vận chuyển các chất nhờ dòng máu. Dạ dày, ruột non thuộc hệ tiêu hóa; phổi, khí quản thuộc hệ hô hấp; xương, cơ thuộc hệ vận động. Đáp án B.
Một cơ quan có nhiều vai trò liên quan
Khi máu đến phổi, oxygen từ không khí đi vào máu, còn carbon dioxide từ máu đi ra không khí. Hoạt động này vừa lấy khí cần thiết vừa loại một chất thải do tế bào tạo ra.
Vì vậy, bảng hệ cơ quan giúp nhận chức năng chính, không có nghĩa mỗi cơ quan chỉ được tham gia một hoạt động duy nhất.
Bài luyện
Chức năng chính của hệ hô hấp là gì?
Đây là chức năng hệ tiêu hóa.
Đây là vai trò bộ xương.
Đây là chức năng hệ tuần hoàn.
Đúng: hệ hô hấp thực hiện trao đổi khí.
Lời giải
Hệ hô hấp lấy oxygen từ môi trường và thải carbon dioxide. Máu vận chuyển các khí trong cơ thể, nhưng vận chuyển máu là chức năng của hệ tuần hoàn. Đáp án D.
Bài luyện
Nhận xét nào phân biệt đúng thải phân với tạo nước tiểu?
Đúng: hai hoạt động khác nhau về cơ quan và nguồn chất thải.
Nước tiểu không chỉ là thức ăn chưa tiêu hóa.
Đường thải phân không đi qua thận.
Thận, không phải ruột già, tạo nước tiểu.
Lời giải
Chất bã còn trong ống tiêu hóa được thải theo đường phân. Thận xử lí máu và tạo nước tiểu để loại các chất cần thải. Vì vậy, không coi hai hoạt động là một hoặc cho rằng phân đi qua thận. Đáp án A.