Đủ và phù hợp, không phải càng nhiều càng tốt
| Yếu tố | Điều cần nhớ |
|---|---|
| Ánh sáng | Cung cấp năng lượng; thiếu sáng hạn chế quang hợp, quá mạnh có thể gây hại |
| Nước | Là nguyên liệu; thiếu nước còn có thể làm khí khổng khép, giảm CO₂ vào lá |
| Carbon dioxide (CO₂) | Là nguyên liệu; thiếu CO₂ hạn chế quang hợp, mức phù hợp tùy cây và điều kiện |
| Nhiệt độ | Quá cao hoặc quá thấp so với mức phù hợp của loài làm quang hợp khó khăn |
Khi một yếu tố còn thiếu, tăng yếu tố ấy trong phạm vi phù hợp có thể tăng quang hợp. Nhưng cây vẫn chịu ảnh hưởng của các yếu tố khác; không kết luận cứ tăng ánh sáng, CO₂ hay nhiệt độ thì quang hợp tăng mãi. Không dùng một mức nhiệt hoặc nồng độ CO₂ làm ngưỡng chung cho mọi loài.
Bài luyện
Vì sao thiếu nước có thể làm quang hợp giảm?
Nước là nguyên liệu trong sơ đồ quang hợp.
Đúng: có cả ảnh hưởng trực tiếp và ảnh hưởng qua trao đổi khí.
Nước không thay ánh sáng hoặc diệp lục.
Khí khổng khép có thể hạn chế CO₂, không làm tăng tất yếu.
Lời giải
Nước là nguyên liệu. Khi cây thiếu nước, khí khổng có thể khép để giảm mất nước, đồng thời hạn chế CO₂ vào lá. Cả hai ảnh hưởng đều làm quang hợp gặp khó khăn. Đáp án B.
Cây ưa bóng vẫn cần ánh sáng
Cây ưa sáng như ngô, dừa thích hợp ở nơi sáng mạnh hơn; cây ưa bóng như lá lốt, trầu không thích hợp với ánh sáng yếu hơn. **Ưa bóng không có nghĩa sống trong tối hoàn toàn.**
Trồng với mật độ phù hợp giúp cây không che nhau quá mức và có đủ nguồn nguyên liệu. Trồng đúng thời vụ giúp nhiệt độ, nước và ánh sáng phù hợp hơn với loài; không chọn một thời vụ duy nhất cho mọi cây.
Bài luyện
Chọn vị trí cho lá lốt là cây ưa bóng, nhận xét nào phù hợp?
Ưa bóng vẫn cần ánh sáng cho quang hợp.
Các loài có nhu cầu ánh sáng khác nhau.
Đúng: phân biệt ánh sáng yếu với không có ánh sáng.
Phân cung cấp chất dinh dưỡng, không thay năng lượng ánh sáng.
Lời giải
Cây ưa bóng thích hợp mức ánh sáng yếu hơn cây ưa sáng nhưng vẫn cần ánh sáng để quang hợp. Vì vậy chọn nơi sáng phù hợp, không đặt trong tối hoàn toàn hoặc coi phân bón thay được ánh sáng. Đáp án C.
Tăng CO₂ nhưng ánh sáng vẫn quá yếu
Một cây được cung cấp đủ nước và ở nhiệt độ phù hợp, nhưng nhận rất ít ánh sáng. Riêng việc tăng CO₂ chưa bảo đảm quang hợp tăng mạnh: năng lượng ánh sáng vẫn còn hạn chế.
Ví dụ giúp thấy cần xét các điều kiện cùng nhau. Không biến điều này thành yêu cầu tự bổ sung khí hoặc đốt nhiên liệu quanh cây; chăm sóc cây thông thường theo nhu cầu loài và hướng dẫn phù hợp.
Bài luyện
Cây đang nhận quá ít ánh sáng. Vì sao tăng riêng CO₂ chưa chắc làm quang hợp tăng mạnh?
Đúng: nguyên liệu thêm không tự bù nguồn năng lượng còn thiếu.
CO₂ là nguyên liệu, nhưng không phải yếu tố duy nhất.
Nước vẫn là nguyên liệu cần thiết.
CO₂ không tự thay nguồn ánh sáng.
Lời giải
Quang hợp cần cả nguyên liệu và năng lượng ánh sáng. Khi ánh sáng quá yếu, tăng CO₂ không tự khắc phục thiếu năng lượng; phải xét các yếu tố cùng nhau. Đáp án A.
Bảo vệ cây để duy trì quang hợp
Tưới hợp lí, trồng đúng mật độ và thời vụ, không bẻ cành hoặc ngắt lá tùy tiện giúp giữ bộ phận quang hợp và điều kiện sống của cây. Khi thời tiết quá nóng hoặc rét, che nắng hay bảo vệ cây cần phù hợp từng loài.
Cây quang hợp tạo chất hữu cơ làm nguồn thức ăn cho nhiều sinh vật và giải phóng oxygen; trồng, bảo vệ cây góp phần điều hòa không khí và giữ môi trường sống. Không coi trồng cây là cách thay thế mọi biện pháp giảm ô nhiễm.
Bài luyện
Vì sao trồng cây đúng thời vụ giúp cây quang hợp và phát triển thuận lợi?
Mức phù hợp thay đổi theo loài.
Quang hợp vẫn cần nước và CO₂.
Thời vụ liên quan điều kiện môi trường, không chỉ tên gọi.
Đúng: giải thích bằng các yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp.
Lời giải
Đúng thời vụ giúp cây gặp nhiệt độ, nước và ánh sáng phù hợp với nhu cầu của loài. Nhờ đó quang hợp và các hoạt động sống thuận lợi hơn, không phải loại bỏ nhu cầu nguyên liệu. Đáp án D.