Bốn yếu tố cần xét
Cùng một loại hạt, hạt khô thường hô hấp yếu hơn hạt được cung cấp đủ nước để nảy mầm. Nước tạo môi trường cho các phản ứng trong tế bào; lượng nước và điều kiện khí, nhiệt độ đều ảnh hưởng đến hô hấp.
| Yếu tố | Ảnh hưởng cần nhớ |
|---|---|
| Nước | Đủ nước giúp các phản ứng diễn ra; hạt khô thường hô hấp yếu hơn hạt hút nước |
| Oxygen | Là chất tham gia dạng hô hấp đang học; thiếu oxygen làm quá trình bị hạn chế |
| Carbon dioxide | Nồng độ quá cao có thể ức chế hô hấp; mức ảnh hưởng tùy đối tượng và điều kiện |
| Nhiệt độ | Trong khoảng thích hợp, tăng nhiệt độ thường làm hô hấp mạnh hơn; quá nóng hoặc quá lạnh gây bất lợi |
Không kết luận “càng nhiều nước” hoặc “càng nóng” thì luôn càng tốt. Chẳng hạn, để hạt ngập nước lâu còn có thể làm hạt thiếu oxygen.
So hai nhóm hạt chỉ khác độ ẩm
Hai nhóm hạt đậu cùng loại, cùng khối lượng được giữ ở nhiệt độ và điều kiện oxygen tương tự. Nhóm A để khô; nhóm B hút đủ nước, đang nảy mầm. Trong cùng thời gian theo dõi, nhóm B thải nhiều carbon dioxide hơn.
Với điều kiện so sánh này, lượng carbon dioxide thải ra lớn hơn cho thấy nhóm B hô hấp mạnh hơn. Kết quả minh họa vai trò của nước đối với hô hấp của hạt, không chứng minh rằng ngâm ngập hạt càng lâu càng tốt.
Bài luyện
Trong ví dụ hai nhóm hạt cùng loại, nhóm hút đủ nước thải nhiều carbon dioxide hơn nhóm khô. Kết luận nào phù hợp?
Nước còn là môi trường cho phản ứng trong tế bào.
Đúng: lượng carbon dioxide cho căn cứ so hoạt động hô hấp trong bố trí này.
Không kiểm độ ngập; ngập lâu có thể gây thiếu oxygen.
Hô hấp yếu không đồng nghĩa hạt đã chết.
Lời giải
Hai nhóm được giữ các điều kiện khác tương tự, chỉ khác độ ẩm. Nhóm hút đủ nước thải nhiều carbon dioxide hơn trong cùng thời gian, nên trong bố trí này hô hấp mạnh hơn. Không mở rộng kết luận sang mọi lượng nước. Đáp án B.
Vì sao cần xới đất và tháo nước khi úng?
Rễ cây cũng có tế bào sống cần hô hấp. Đất tơi xốp có các khoảng trống chứa không khí, giúp oxygen đến rễ. Khi đất bị ngập nước kéo dài, lượng không khí trong các khoảng trống giảm, rễ khó nhận đủ oxygen.
Xới đất thích hợp và tháo nước khi úng giúp đất thoáng hơn, tạo điều kiện cho rễ hô hấp. Biện pháp này không nhằm chiếu sáng để rễ quang hợp, cũng không có nghĩa phải để đất khô hoàn toàn.
Bài luyện
Tác dụng chính của tháo nước khi cây bị ngập úng, xét theo hô hấp của rễ, là gì?
Rễ cần oxygen cho hô hấp, không cần đổi sang quang hợp.
Tháo úng không làm mất nhu cầu nước và chất hữu cơ.
Dạng hô hấp đang học cần oxygen.
Đúng: tháo úng giúp cải thiện điều kiện khí quanh rễ.
Lời giải
Khi úng kéo dài, đất thiếu các khoảng chứa không khí nên rễ khó nhận oxygen. Tháo nước giúp đất thoáng, oxygen đến rễ thuận lợi hơn để tham gia hô hấp tế bào. Đáp án D.
Bài luyện
Một loại hạt hô hấp mạnh hơn khi tăng nhiệt độ trong khoảng thích hợp. Có thể kết luận gì khi tiếp tục tăng đến mức quá nóng?
Đúng: xu hướng trong khoảng thích hợp không áp dụng vô hạn.
Nhiệt độ quá cao ảnh hưởng xấu đến phản ứng và tế bào.
Nhiệt độ không biến oxygen thành glucose.
Nước và oxygen vẫn có vai trò riêng.
Lời giải
Tác động của nhiệt độ phải xét trong khoảng phù hợp với đối tượng. Khi quá nóng, hoạt động tế bào bị ảnh hưởng, nên không suy từ một khoảng tăng nhiệt sang kết luận hô hấp tăng mãi. Đáp án A.