Cây cần chất khoáng để tạo chất và phát triển
Ngoài nước và carbon dioxide cho quang hợp, cây cần các chất khoáng, thường hấp thụ ở dạng hòa tan từ đất. Nitrogen (N) cần để cây tổng hợp protein và diệp lục; phosphorus (P), potassium (K) và các nguyên tố khác cũng cần cho hoạt động sống.
Nhu cầu khoáng khác nhau theo loài và giai đoạn phát triển. Một số nguyên tố chỉ cần lượng nhỏ nhưng không thể thiếu. Bón phân hợp lí bổ sung chất khoáng; không thay ánh sáng, nước và carbon dioxide của quang hợp, cũng không phải bón càng nhiều càng tốt.
Bài luyện
Vì sao cây cần được cung cấp các chất khoáng phù hợp, dù đã có ánh sáng và nước?
Carbon dioxide vẫn là nguyên liệu của quang hợp.
Đúng: cây còn cần các nguyên tố khoáng cho cấu tạo và hoạt động.
Khoáng còn tham gia cấu tạo chất và điều tiết hoạt động sống.
Thiếu hoặc thừa khoáng đều có thể gây bất lợi.
Lời giải
Ánh sáng và nước chưa cung cấp đủ mọi nguyên liệu cây cần. Ví dụ, cây cần nitrogen để tạo protein, diệp lục; các chất khoáng khác có vai trò riêng. Cung cấp phải phù hợp nhu cầu, không tăng phân bón vô hạn. Đáp án B.
Các nhóm chất có vai trò khác nhau
| Nhóm chất | Vai trò chính cần nhớ | Ví dụ thức ăn có chứa |
|---|---|---|
| Protein (chất đạm) | Cấu tạo tế bào, cơ thể; tham gia các hoạt động trao đổi chất | Thịt, cá, trứng, đậu |
| Carbohydrate (chất bột đường) | Nguồn cung cấp năng lượng chủ yếu | Cơm, bánh mì, khoai |
| Lipid (chất béo) | Dự trữ năng lượng, góp phần giữ nhiệt, giúp hấp thụ một số vitamin | Dầu, mỡ, các hạt có dầu |
| Vitamin và chất khoáng | Tham gia cấu tạo hoặc điều tiết các hoạt động sống | Rau, quả, trứng, sữa và nhiều thức ăn khác |
Một thức ăn thường chứa nhiều nhóm chất, không chỉ một nhóm. Vitamin và khoáng cần với lượng nhỏ hơn một số nhóm khác nhưng vẫn thiết yếu; không phải nhóm nào cũng là nguồn cung cấp năng lượng.
Bài luyện
Cơ thể cần vitamin với lượng nhỏ. Nhận xét nào đúng?
Vitamin vẫn là nhóm chất cần thiết.
Carbohydrate là nguồn năng lượng chủ yếu; vitamin có vai trò khác.
Cơ thể còn cần nhiều nhóm chất với vai trò riêng.
Đúng: nhu cầu về lượng và sự cần thiết không phải cùng một ý.
Lời giải
Vitamin giúp các hoạt động sống diễn ra bình thường dù lượng cần nhỏ. Thiếu vitamin có thể ảnh hưởng cơ thể; cũng không thể dùng vitamin thay tất cả các nhóm chất khác. Đáp án D.
Vì sao không chỉ ăn một loại thức ăn?
Một bữa chỉ có cơm chủ yếu cung cấp chất bột đường nhưng khó đáp ứng đủ các nhóm chất khác. Phối hợp cơm, nguồn đạm như cá hoặc đậu, rau và các thức ăn phù hợp giúp bữa ăn đa dạng hơn.
Đây là ví dụ về phối hợp nhóm chất, không phải khẩu phần có định lượng cho mọi người. Nhu cầu còn phụ thuộc tuổi, mức hoạt động và đặc điểm cơ thể. Cần đủ và cân đối, không ăn thật nhiều một món rồi cho rằng đã đủ mọi chất.
Bài luyện
Vì sao nên ăn đa dạng thức ăn thay vì chỉ ăn thật nhiều một món bổ dưỡng?
Đúng: đa dạng cần đi cùng phối hợp các nhóm chất và lượng phù hợp.
Giàu protein không đồng nghĩa có đủ mọi chất khác.
Nhiều món thuộc cùng nhóm chưa bảo đảm cân đối.
Nhu cầu khác nhau theo tuổi và các đặc điểm khác.
Lời giải
Không một món quen thuộc nào tự bảo đảm đủ mọi nhóm chất với lượng phù hợp. Phối hợp các nguồn thức ăn có thành phần khác nhau giúp đáp ứng nhu cầu; lượng ăn vẫn phải phù hợp cơ thể. Đáp án A.