Từ trường Trái Đất và cách dùng la bàn

Xa nguồn từ khác, kim nam châm quay tự do vẫn có hướng ổn định. Trái Đất có từ trường nên tác dụng lên kim; có thể hình dung từ trường ấy gần giống trường của một nam châm lớn. Trong mô hình đơn giản, vùng gần Bắc địa lí có tính chất của cực S, nên hướng đầu N của kim về phía Bắc. Tên Bắc từ thường dùng theo vị trí phía Bắc, không nên suy tên ấy giống hệt kí hiệu N của thanh nam châm. Các cực từ không trùng đúng với cực địa lí. Đầu N của la bàn chỉ theo từ trường **tại nơi đặt la bàn**, không luôn chỉ chính xác Bắc địa lí hoặc một điểm cực duy nhất. Khi học xác định các hướng thông thường, dùng hướng Bắc từ làm mốc gần đúng; đo hướng địa lí chính xác cần xét độ lệch tại nơi đo. Bài này không yêu cầu tính độ lệch ấy.

La bàn có kim nam châm trên trục quay và mặt chia hướng, thường bảo vệ bằng vỏ kính. Các hướng chính: **N: Bắc; E: Đông; S: Nam; W: Tây**. Các hướng giữa hai hướng chính gồm NE: Đông Bắc, SE: Đông Nam, SW: Tây Nam, NW: Tây Bắc. Đặt la bàn **nằm ngang**, xa nam châm, vật sắt lớn và thiết bị có thể gây nhiễu. Chờ kim đứng yên. Xoay **vỏ hoặc mặt chia hướng** để vạch N trùng đầu N của kim; không dùng tay ép kim về vạch N. Sau đó đọc hướng của vật theo mặt chia đã chỉnh. Góc phương hướng được đọc từ mốc N theo chiều kim đồng hồ: E là 90°, S là 180°, W là 270°. Những góc này lấy hướng Bắc từ làm mốc trong phép đọc đang xét.

Giáo viên hướng dẫn dùng nam châm làm nhiễm từ một kim thép, rồi gắn kim vào miếng xốp nhỏ để nổi trên nước. Xốp không chạm thành chậu, kim có thể quay. Đặt xa vật sắt, chờ ổn định, thử xoay nhẹ rồi quan sát hướng trở lại. So với la bàn đã biết cực để đánh dấu đầu N; không đoán đầu N chỉ vì kim nằm Bắc–Nam. Kim thường chưa được làm nhiễm từ không tự được coi là kim la bàn. Giáo viên chuẩn bị và thu kim nhọn; không ngậm kim, chọc vào tay hay để thất lạc.