Lỗ khí giữa hai tế bào

**Trao đổi khí** là quá trình cơ thể lấy khí cần thiết từ môi trường và thải khí ra môi trường. Khí di chuyển theo cơ chế khuếch tán: từ nơi có nồng độ cao hơn đến nơi có nồng độ thấp hơn.
Ở thực vật, trao đổi khí chủ yếu diễn ra qua **khí khổng** trên biểu bì lá. Mô hình thường gặp gồm hai tế bào dạng hạt đậu, ở giữa là lỗ khí. Thành tế bào phía trong, sát lỗ khí, dày hơn thành phía ngoài. Sự thay đổi độ căng của hai tế bào làm lỗ khí mở hoặc khép, điều chỉnh lượng khí và hơi nước đi qua.
Bài luyện
Phần nào trong mô hình là đường để khí chủ yếu đi vào hoặc ra khỏi lá?
Nhân không phải lỗ thông khí trên biểu bì lá.
Khí đi qua lỗ, không xuyên qua thành dày theo mô tả này.
Đúng: độ mở của lỗ điều chỉnh sự trao đổi khí.
Gân lá chủ yếu liên quan vận chuyển chất.
Lời giải
Hai tế bào khí khổng bao quanh một lỗ khí. Khi lỗ mở, khí có thể khuếch tán qua lỗ vào hoặc ra khỏi lá; thay đổi độ mở giúp điều chỉnh quá trình. Đáp án C.
Xét riêng từng quá trình
| Quá trình ở cây | Khí được sử dụng | Khí được tạo ra |
|---|---|---|
| Quang hợp | Carbon dioxide | Oxygen |
| Hô hấp tế bào đang học | Oxygen | Carbon dioxide |
Khi quang hợp, carbon dioxide từ môi trường đi vào lá, còn oxygen tạo ra có thể đi ra ngoài qua khí khổng. Khi hô hấp, cây lấy oxygen và thải carbon dioxide. Ban ngày hai quá trình có thể cùng diễn ra; vì vậy phải nói rõ đang xét quang hợp hay hô hấp, không coi cây chỉ lấy một loại khí suốt ngày.
Trao đổi khí cung cấp nguyên liệu khí và đưa khí thải ra ngoài. Nó không đồng nhất với các phản ứng biến đổi chất bên trong tế bào.
Bài luyện
Nếu xét riêng hô hấp tế bào ở một cây, chiều trao đổi khí nào phù hợp?
Đây là chiều xét theo quang hợp.
Đúng: hô hấp sử dụng oxygen và tạo carbon dioxide.
Hô hấp tạo carbon dioxide cần được thải ra.
Hô hấp đang học còn sử dụng oxygen lấy vào.
Lời giải
Trong sơ đồ hô hấp, oxygen là chất tham gia, carbon dioxide là sản phẩm. Do đó xét riêng hô hấp, cây lấy oxygen vào và thải carbon dioxide ra; không đảo thành chiều của quang hợp. Đáp án B.
Thiếu nước làm trao đổi khí bị hạn chế
Khi cây thiếu nước, khí khổng thường khép bớt để giảm thoát hơi nước. Lỗ khí hẹp hơn cũng làm carbon dioxide đi vào lá khó hơn, có thể hạn chế quang hợp.
Tưới nước phù hợp giúp cây duy trì hoạt động sống và điều chỉnh khí khổng. Không suy ra rằng ngâm úng cây hoặc giữ lỗ khí luôn mở rộng là tốt: cây còn cần cân bằng lượng nước và oxygen quanh rễ.
Bài luyện
Cây bị thiếu nước, khí khổng khép bớt. Hệ quả nào phù hợp với cấu tạo và chức năng vừa học?
Khép bớt thường giảm hơi nước đi qua lỗ khí.
Carbon dioxide chủ yếu trao đổi qua khí khổng.
Khép lỗ chỉ giúp hạn chế mất nước, không xóa nhu cầu nước.
Đúng: cùng một lỗ liên quan cả trao đổi khí và thoát hơi nước.
Lời giải
Lỗ khí hẹp hơn giúp hạn chế hơi nước thoát ra. Nhưng carbon dioxide cũng đi qua lỗ ấy nên sự đi vào lá có thể giảm, ảnh hưởng quang hợp. Đáp án D.