Mỗi nhóm có cơ quan trao đổi khí phù hợp
Động vật lấy oxygen để cung cấp cho hô hấp tế bào và đưa carbon dioxide ra môi trường. Cơ quan thực hiện trao đổi khí khác nhau ở các loài.
| Động vật đại diện | Cơ quan trao đổi khí |
|---|---|
| Giun đất | Da |
| Châu chấu | Hệ thống ống khí |
| Cá | Mang |
| Mèo, người | Phổi |
Bảng nêu các đại diện, không có nghĩa mọi động vật đều trao đổi khí bằng phổi hoặc bằng mang.
Bài luyện
Cặp động vật–cơ quan trao đổi khí nào đúng?
Đúng: châu chấu trao đổi khí qua hệ thống ống khí.
Giun đất trao đổi khí qua da.
Cá đại diện đang học trao đổi khí qua mang.
Mèo trao đổi khí qua phổi.
Lời giải
Cơ quan trao đổi khí của giun đất là da, châu chấu là hệ thống ống khí, cá là mang và mèo là phổi. Vì vậy cặp châu chấu–hệ thống ống khí đúng. Đáp án A.
Không khí vào phổi qua đường dẫn khí
Khi hít vào qua mũi, không khí đi theo thứ tự:
**Khoang mũi → Hầu → Thanh quản → Khí quản → Phế quản → Phổi.**
Trong phổi có các **phế nang**, những túi khí nhỏ là nơi trao đổi khí với máu. Đường dẫn khí phải thông thoáng để không khí đến được phế nang; phổi không trực tiếp nối bằng một ống đến từng tế bào cơ thể.
Bài luyện
Thứ tự nào đúng khi không khí được hít vào qua mũi để tới phổi?
Hầu và thanh quản nằm trước khí quản trên đường đang xét.
Thực quản và dạ dày thuộc đường tiêu hóa, không dẫn không khí tới phổi.
Đúng: theo thứ tự các bộ phận của đường dẫn khí.
Không khí qua đường dẫn khí trước khi tới phổi.
Lời giải
Khi hít vào qua mũi, không khí đi từ khoang mũi qua hầu, thanh quản, khí quản và phế quản rồi vào phổi. Thực quản, dạ dày không thuộc con đường này. Đáp án C.
Máu nối phổi với tế bào
Oxygen khuếch tán từ phế nang vào máu; máu vận chuyển oxygen đến các tế bào. Carbon dioxide do hô hấp tế bào tạo ra được máu đưa về phổi, khuếch tán từ máu vào phế nang và ra ngoài khi thở ra.
Hai chiều vận chuyển có thể tóm tắt:
**Oxygen: không khí → phế nang → máu → tế bào.**
**Carbon dioxide: tế bào → máu → phế nang → không khí.**
Không khí thở ra là hỗn hợp khí, không phải carbon dioxide nguyên chất. Trong sơ đồ, ta chỉ theo dõi riêng hai khí liên quan trực tiếp đến hô hấp tế bào.
Bài luyện
Ở phổi người, chiều trao đổi oxygen và carbon dioxide với máu được mô tả đúng là gì?
Máu nhận oxygen từ phế nang.
Đúng: máu nhận oxygen và đưa carbon dioxide vào phế nang để thải ra.
Đã đảo chiều của cả hai khí ở phổi.
Máu còn đưa carbon dioxide vào phế nang để thải ra ngoài.
Lời giải
Phế nang cung cấp oxygen cho máu. Máu từ cơ thể về phổi mang carbon dioxide; khí này khuếch tán vào phế nang rồi ra ngoài khi thở ra. Đáp án B.
Đường thở bị cản trở ảnh hưởng tế bào
Nếu không khí khó tới phế nang, oxygen cung cấp cho máu và tế bào có thể bị hạn chế. Vì vậy đường thở thông thoáng và môi trường không khí sạch giúp quá trình trao đổi khí diễn ra thuận lợi.
Cần tránh khói thuốc, bụi và thực hiện vệ sinh theo hướng dẫn. Khi có người khó thở hoặc bị hóc, phải báo ngay người lớn và người có chuyên môn; không tự thử các thao tác sơ cứu chưa được hướng dẫn.