Chọn mẫu và dùng nước màu để theo dõi
**Mục đích:** nhận biết nước được vận chuyển theo mạch gỗ của mẫu thực vật. Có thể dùng cần tây còn lá hoặc cành hoa trắng theo hướng dẫn; cuống lá cần tây thường dễ thấy các bó mạch khi cắt ngang.
Chuẩn bị cốc thủy tinh, nước pha màu do giáo viên chọn, mẫu cây, kính lúp và dụng cụ cắt. Phần dài thường cầm ở cây cần tây là **cuống lá**, không phải toàn bộ đều là thân. Giáo viên thực hiện hoặc giám sát thao tác cắt, tránh dao mổ và thủy tinh gây thương tích.
Nước màu giúp đánh dấu con đường nước đi, không phải phân bón hoặc chất làm cây quang hợp tạo màu. Không ăn mẫu cây hoặc uống nước đã dùng trong thí nghiệm.
Bài luyện
Tác dụng chính của nước pha màu trong thí nghiệm cần tây là gì?
Thuốc màu không thay nhu cầu dinh dưỡng của cây.
Không có căn cứ về tạo mạch mới trong bố trí này.
Đang theo dõi nước vào mẫu từ cốc, không phải chất hữu cơ do lá tạo.
Đúng: dấu màu giúp nhận ra đường vận chuyển nước.
Lời giải
Nước pha màu đi vào mẫu và tạo dấu dễ nhìn tại các phần mạch dẫn. Nhờ đó có thể theo dõi con đường nước đi; màu không có nhiệm vụ thay mọi chất dinh dưỡng hay chứng minh dòng chất hữu cơ. Đáp án D.
Quan sát mẫu rồi xem lát cắt

1. Giáo viên cắt ngang cuống lá gần gốc, rồi đặt đầu cắt vào cốc nước màu. Giữ mẫu ở nơi phù hợp theo hướng dẫn.
2. Sau thời gian theo dõi, khoảng 30–60 phút với mẫu cần tây trong bố trí SGK, quan sát dấu màu ở cuống, lá. Thời gian có thể thay đổi theo mẫu và điều kiện; cành hoa có thể cần lâu hơn.
3. Giáo viên cắt ngang phần cuống đã được nước màu đi qua thành các đoạn ngắn. Dùng kính lúp xem vị trí có màu trong lát cắt.
Kết quả điển hình là màu xuất hiện ở các bó mạch và có thể tới lá. Nước màu đi theo mạch gỗ; không cần toàn bộ lát cắt đổi màu đồng đều mới coi là có vận chuyển.
Bài luyện
Sau khi đặt mẫu cần tây trong nước màu, lát cắt ngang có dấu màu ở các bó mạch. Kết luận nào có căn cứ?
Đúng: dấu màu theo bó mạch là căn cứ về đường vận chuyển nước.
Màu có từ cốc nước, không do mọi tế bào tự tạo.
Đã lẫn nhiệm vụ chủ yếu của mạch gỗ và mạch rây.
Màu theo bó mạch, không cần nhuộm đều mọi mô.
Lời giải
Màu đã được pha trong nước ở cốc. Khi thấy dấu màu theo các bó mạch trong lát cắt, có căn cứ rằng nước đi qua mạch gỗ của mẫu; không cần mọi tế bào đổi màu. Đáp án A.
Bài luyện
Phần dài ở mẫu cần tây được cắt ngang để quan sát trong bài này là gì?
Mẫu đang cắt là cuống lá còn lá, không phải rễ.
Phần dài thường cầm ở cần tây là cuống lá; thân thật ngắn hơn.
Đúng: cần gọi đúng bộ phận và nhận nhiệm vụ của mạch.
Khí khổng là lỗ nhỏ trên biểu bì, không phải cuống lá.
Lời giải
Ở cần tây, phần dài dùng trong bố trí này là cuống lá chứa các bó mạch. Quan sát dấu màu ở đó giúp tìm con đường nước đi theo mạch gỗ; không gọi toàn bộ phần dài là thân chính. Đáp án C.
Ghi đúng quan sát và điều kiện
Báo cáo ghi mẫu, màu nước, thời gian, dấu màu nhìn thấy ở cuống hoặc lá và kết quả xem lát cắt. Kết luận phải dựa trên các dấu đã quan sát; hình mẫu không thay ảnh hoặc dữ kiện thực hành.
Nếu chưa thấy màu, kiểm đầu cắt có tiếp xúc nước, mẫu có còn phù hợp và thời gian có đủ hay không. Không tự tăng hóa chất hoặc dùng dao sắc để tìm kết quả. Nếu so với mẫu nước không màu, giữ loại, kích thước mẫu và các điều kiện khác tương tự.
Bài luyện
Cách thực hiện nào đúng với thí nghiệm dùng nước màu và lát cắt?
Không nếm nước thí nghiệm.
Đúng: giữ an toàn với dao, hóa chất và mẫu.
Không tự thay thao tác cắt hoặc tăng rủi ro khi chưa có kết quả.
Không ăn mẫu cây dùng trong thí nghiệm.
Lời giải
Cần quan sát màu và lát cắt bằng mắt hoặc kính lúp, theo hướng dẫn của giáo viên. Dao và thủy tinh phải được kiểm soát; mẫu cùng nước đã dùng không để ăn, uống. Đáp án B.