Tạo vùng ẩm ở một phía, không gây úng

**Mục đích:** quan sát sự thay đổi hướng sinh trưởng của rễ trước nguồn nước. Chuẩn bị hai chậu cây đậu tương tự, cùng loại và lượng đất tơi hoặc cát phù hợp, một cốc chứa nước có lỗ nhỏ, nhãn và dụng cụ quan sát. Giáo viên chuẩn bị hoặc giám sát việc đục lỗ.
Gieo và tưới đủ ẩm để cây phát triển đến khoảng 3–5 lá. Ở chậu thí nghiệm, đặt cốc nước có lỗ nhỏ vào đất về một phía của cây. Nước ngấm chậm tạo vùng ẩm hơn ở phía ấy; chậu đối chứng không có nguồn nước đặt lệch phía. Giữ các điều kiện khác tương tự.
Không để nước chảy nhanh làm ẩm đều cả chậu hoặc gây ngập úng. Khi đó sự khác biệt theo phía không còn rõ, hoặc rễ có thể bị ảnh hưởng vì thiếu thoáng khí.
Bài luyện
Vì sao đặt cốc nước có lỗ nhỏ về một phía của chậu thí nghiệm?
Cần sự khác biệt độ ẩm theo phía để xét hướng nước.
Ngập úng không phải mục đích và có thể gây hại rễ.
Đúng: vị trí nguồn nước tạo điều kiện để theo dõi hướng phản ứng.
Ánh sáng và loại cây cần giữ tương tự, không đổi thêm.
Lời giải
Cốc lệch phía và nước ngấm chậm tạo vùng đất ẩm hơn gần cốc. Theo dõi rễ có phát triển về vùng ấy hay không giúp xét phản ứng hướng nước; làm ẩm đều sẽ mất sự khác biệt đang cần kiểm. Đáp án C.
Bài luyện
Điều kiện nào cần giữ tương tự giữa hai chậu để việc so sánh có ý nghĩa?
Nhãn không thay việc kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng cây.
Đúng: hạn chế khác biệt ngoài bố trí nguồn nước.
Cây ở cả hai chậu cần đủ ẩm ban đầu để phát triển phù hợp.
Đổi thêm loài khiến kết quả khó quy về vị trí nguồn nước.
Lời giải
Cần dùng cây tương tự và giữ đất, sáng, nhiệt độ tương tự; cả hai được chăm sóc đủ để sống. Khác biệt muốn xét là bố trí nguồn nước lệch phía, không phải sự khác nhau về loài hoặc cây khỏe, cây héo. Đáp án B.
Quan sát phần rễ phát triển sau bố trí
Sau khoảng 3–5 ngày theo bố trí SGK, nhẹ nhàng lấy cây ra để quan sát, tránh kéo mạnh làm đứt rễ. Ghi vị trí nguồn nước và hướng phát triển của rễ ở từng chậu.
Nếu phần rễ phát triển thêm ở chậu thí nghiệm hướng về vùng ẩm hơn, kết quả là căn cứ cho tính hướng nước trong điều kiện ấy. Rễ vẫn có thể mọc xuống và phân nhánh; không đòi hỏi mọi rễ phải nằm ngang, hướng hết vào cốc.
Bài luyện
Trong bố trí đúng, phần rễ phát triển thêm ở chậu có cốc lệch phải hướng nhiều hơn về vùng ẩm bên phải. Kết luận nào có căn cứ?
Đúng: kết luận gắn với nguồn nước và kết quả quan sát.
Đang xét hướng phát triển của rễ, không cả cây di chuyển.
Không khái quát hướng phải hoặc ngang cho mọi bố trí, loài.
Rễ còn thực hiện chức năng hấp thụ, không bị loại bỏ.
Lời giải
Nguồn nước nằm bên phải và phần rễ mới hướng về vùng ẩm đó. Kết quả hỗ trợ sự thay đổi hướng sinh trưởng trước nước, không cho phép kết luận mọi rễ đều phải hướng phải hoặc ngừng hấp thụ khoáng. Đáp án A.
Báo cáo không thay quan sát bằng hình mẫu
Báo cáo ghi loại cây, điều kiện, vị trí và cách cấp nước, thời gian, hướng rễ ở mỗi chậu cùng nhận xét. Nếu kết quả chưa rõ, ghi đúng và kiểm nguồn nước có ngấm đều khắp chậu không, rễ có bị đứt không, cây và thời gian có phù hợp không.
Không sửa hướng rễ trong báo cáo để giống mô hình. Sau quan sát, chăm sóc mẫu và thu dọn dụng cụ theo hướng dẫn.
Bài luyện
Hai chậu chưa có khác biệt rõ về hướng rễ. Cách xử lí nào đúng?
Hình mẫu không thay dữ kiện thật.
Một lần chưa rõ không đủ kết luận cho mọi cây.
Ngập úng làm sai điều kiện cần kiểm và có thể hại mẫu.
Đúng: cần xem lại điều kiện khi chưa có căn cứ rõ.
Lời giải
Kết quả chưa rõ cần được ghi trung thực và kiểm các điều kiện như vị trí nước, mức ngấm, mẫu, thời gian. Không tạo dữ kiện để giống hình hoặc phủ định hướng nước của mọi cây từ một lần quan sát. Đáp án D.