Thức ăn đi theo ống tiêu hóa
Động vật thu nhận thức ăn qua hoạt động ăn, uống. Ở người, thức ăn đi qua:
**Miệng → Hầu → Thực quản → Dạ dày → Ruột non → Ruột già → Hậu môn.**
Quá trình có thể chia thành ba giai đoạn: đưa thức ăn vào và bắt đầu biến đổi; tiêu hóa và hấp thụ chất dinh dưỡng; thải phần cặn bã dưới dạng phân. Ống tiêu hóa không phải đường dẫn không khí tới phổi.
Bài luyện
Thứ tự nào đúng khi theo dõi thức ăn qua các bộ phận đã nêu của ống tiêu hóa?
Khí quản và phổi thuộc đường hô hấp.
Đúng: theo đường đi trong ống tiêu hóa.
Đã đảo thứ tự dạ dày và các đoạn ruột.
Thận, bàng quang thuộc hệ bài tiết nước tiểu.
Lời giải
Thức ăn được đưa vào miệng, qua hầu và thực quản tới dạ dày, rồi ruột non, ruột già. Phần cặn bã được thải qua hậu môn; thức ăn không đi qua phổi, thận hay bàng quang. Đáp án B.
Biến đổi thành chất có thể hấp thụ
**Tiêu hóa** giúp biến đổi các chất phức tạp như carbohydrate, protein và lipid thành những chất đơn giản mà cơ thể có thể hấp thụ. Chẳng hạn protein được phân giải thành các amino acid. Nước, vitamin và khoáng không cần phân giải như protein để được hấp thụ.
**Hấp thụ** là đưa chất từ bên trong ống tiêu hóa vào cơ thể. Ruột non là nơi hấp thụ chủ yếu các chất dinh dưỡng; sau đó chúng được vận chuyển tới các tế bào để sử dụng hoặc dự trữ. Không đồng nhất “thức ăn đã vào dạ dày” với “mọi chất đã được hấp thụ”.
Từ miếng bánh đến chất tế bào dùng được
Bánh được nhai và tiếp tục biến đổi trong ống tiêu hóa. Chất bột đường phức tạp được phân giải thành chất đơn giản; các chất phù hợp được hấp thụ, rồi vận chuyển tới tế bào. Tế bào mới sử dụng chúng cho cấu tạo hoặc hoạt động sống.
Phần không được tiêu hóa, hấp thụ tiếp tục đi qua ruột và được thải theo phân. Tiêu hóa, hấp thụ và sử dụng ở tế bào là các bước liên quan nhưng không phải cùng một quá trình.
Bài luyện
Tại sao không coi protein trong thức ăn được đưa nguyên vẹn đến mọi tế bào ngay khi nuốt?
Nuốt không trực tiếp biến protein thành nước tiểu.
Protein cung cấp nguyên liệu quan trọng cho cơ thể.
Đúng: còn các bước tiêu hóa, hấp thụ và vận chuyển.
Sản phẩm tiêu hóa protein có thể được hấp thụ và sử dụng.
Lời giải
Protein phức tạp được phân giải thành các amino acid trong quá trình tiêu hóa. Sản phẩm phù hợp được hấp thụ rồi đưa tới nơi sử dụng; chỉ nuốt chưa hoàn thành các bước ấy. Đáp án C.
Giảm nguy cơ đưa tác nhân có hại vào cơ thể
Cần giữ tay và dụng cụ sạch, tách thực phẩm sống với thức ăn đã chín, nấu chín kĩ, bảo quản ở điều kiện an toàn và dùng nước, nguyên liệu an toàn. Những cách này giúp giảm việc tác nhân có hại đi vào thức ăn và ống tiêu hóa.
Ví dụ, dùng dao vừa thái thịt sống để cắt thức ăn chín mà chưa làm sạch có thể đưa tác nhân từ thịt sống sang món đã chín. Thức ăn ôi, mốc không trở thành an toàn chỉ vì được đun lại.
Bài luyện
Vì sao cần tách dụng cụ xử lí thịt sống với dụng cụ dùng cho thức ăn đã chín hoặc làm sạch đúng cách trước khi dùng lại?
Đúng: đây là cách hạn chế nhiễm bẩn từ sống sang chín.
Thức ăn chín vẫn có thể bị nhiễm bẩn sau nấu.
Mục tiêu là vệ sinh, không loại dinh dưỡng.
Tác nhân có thể được chuyển qua tiếp xúc dụng cụ với thức ăn.
Lời giải
Dụng cụ dính thực phẩm sống có thể mang tác nhân có hại. Khi chạm món chín, nó có thể đưa tác nhân sang món ấy; dùng riêng hoặc làm sạch đúng cách giúp hạn chế nhiễm bẩn. Đáp án A.