Đếm số dao động trong một giây
**Tần số** là số dao động vật thực hiện trong một giây; đơn vị là **héc**, kí hiệu **Hz**. Một dao động toàn phần là một lần chuyển động qua lại đầy đủ, trở lại trạng thái ban đầu.
Nếu có N dao động toàn phần trong thời gian t tính bằng giây, tần số f được tính:
$$f=\frac{N}{t}.$$
Ví dụ, 600 dao động trong 2 s cho f = 600/2 = 300 Hz. Không viết 600 Hz vì đó là số dao động trong hai giây, chưa phải trong một giây. Đổi phút sang giây trước khi chia; nếu đã biết f, số dao động trong thời gian t là N = ft.
Bài luyện
Nguồn âm thực hiện 1 200 dao động toàn phần trong 4 s. Tần số bằng bao nhiêu?
Đã nhân N với t thay vì chia để tìm số dao động mỗi giây.
1 200 là số dao động trong bốn giây.
1 200/4 = 300 dao động mỗi giây.
Đã lấy t/N, không phải N/t.
Lời giải
Tần số là số dao động trong một giây: f = N/t = 1 200/4 = 300 Hz. Đáp án C.
Đọc đủ một lần dao động và đúng khoảng thời gian

Trên hình dưới, cả hai đồ thị biểu diễn từ 0 đến 0,01 s với cùng tỉ xích. Từ lúc đi qua cân bằng theo chiều lên đến lần kế tiếp đi qua cân bằng cũng theo chiều lên là một dao động toàn phần. Chỉ đếm một đỉnh và một đáy kèm quá trình trở lại, không đếm mỗi lần cắt đường 0 thành một dao động.
A có hai dao động trong 0,01 s nên tần số là 2/0,01 = 200 Hz. B có bốn dao động trong 0,01 s nên tần số là 400 Hz. B dao động nhanh hơn. Không so độ mau của hai đường nếu đã dùng hai khoảng thời gian hoặc thang trục ngang khác nhau.
**Tần số lớn hơn thì âm cao hơn, bổng hơn; tần số nhỏ hơn thì âm thấp hơn, trầm hơn.** Độ cao không được xác định bằng biên độ hoặc mức tăng âm lượng của loa.
Bài luyện
B có bốn dao động toàn phần trong 0,01 s trên hình. Tần số của B là gì?
4/0,01 = 400 dao động mỗi giây.
4 là số dao động trong 0,01 s, không phải một giây.
Đã nhân số dao động với thời gian.
Đếm mỗi nửa dao động thành một dao động làm tăng gấp đôi kết quả.
Lời giải
Trong 0,01 s có bốn dao động đầy đủ, nên f = 4/0,01 = 400 Hz. Mỗi lần đi từ cân bằng lên rồi trở về cân bằng theo cùng chiều mới hoàn thành một dao động. Đáp án A.
So âm khi thay đổi tần số
Trong thí nghiệm của giáo viên, hai âm thoa có tần số đã cho 200 Hz và 400 Hz được gõ nhẹ, ghi bằng micrô với cùng thang thời gian. Đường của 400 Hz có số dao động gấp đôi trong cùng khoảng; âm nghe bổng hơn. Không cần nghe âm thật to để so độ cao.
Với cùng dây đàn, tăng độ căng thường làm dây dao động nhanh hơn và âm cao hơn. Đây là thay đổi điều kiện của dây, khác gảy mạnh hơn để tăng biên độ. Có thể quan sát nhạc cụ hoặc học liệu điện tử, không tự vặn dây đến mức quá căng.
Tai người thường nghe được khoảng 20–20 000 Hz, nhưng khả năng nghe không giống nhau ở mọi người. Không dùng âm ngoài dải ấy hoặc tăng âm lượng để tự thử giới hạn nghe.
Bài luyện
Hai nguồn có tần số 200 Hz và 400 Hz. Nhận xét nào đúng về độ cao?
Tần số nhỏ hơn cho âm trầm hơn, không bổng hơn.
Độ cao tăng theo tần số trong các âm đang xét.
Biên độ liên quan độ to, không quyết định cùng độ cao.
Không suy độ to chỉ từ tần số; câu hỏi đang xét bổng–trầm.
Lời giải
Âm có tần số 400 Hz cao, bổng hơn âm 200 Hz. Biên độ và các điều kiện nghe liên quan độ to; không dùng tần số để tự kết luận âm nào to hơn. Đáp án B.