Cây lớn lên là biểu hiện sinh trưởng
Khi chăm sóc một cây non, có thể thấy thân cao hơn, rễ dài hơn và khối lượng cây tăng. Đó là những biểu hiện của **sinh trưởng**.
Sinh trưởng là sự tăng kích thước và khối lượng của cơ thể, do **số lượng và kích thước tế bào tăng lên**. Vì vậy, không chỉ chiều cao mà cả chiều ngang, chiều dài rễ hoặc khối lượng cũng có thể cho biết cơ thể đang sinh trưởng.
Bài luyện
Cơ sở tế bào của sự sinh trưởng là gì?
Đổi màu không phải cơ sở được nêu của sinh trưởng.
Đúng: đây là cơ sở của tăng kích thước và khối lượng.
Di chuyển không đồng nghĩa với sinh trưởng.
Không giải thích sự tăng kích thước và khối lượng cơ thể.
Lời giải
Sinh trưởng là tăng kích thước và khối lượng cơ thể. Sự tăng số lượng và kích thước tế bào tạo cơ sở cho quá trình ấy; không đồng nhất sinh trưởng với đổi màu hay di chuyển. Đáp án B.
Cơ thể còn hình thành những đặc điểm mới
Trong quá trình cây lớn lên, tế bào dần có cấu tạo và chức năng chuyên biệt; cây hình thành rễ, thân, lá rồi hoa, quả. Những biến đổi đó thuộc **phát triển**.
Phát triển gồm các quá trình liên quan với nhau: sinh trưởng, **phân hóa tế bào** và hình thành cơ quan, hình dạng cơ thể. Phân hóa nghĩa là tế bào trở nên chuyên biệt để đảm nhiệm những chức năng khác nhau.
Sinh trưởng và phát triển gắn bó, đan xen trong đời sống sinh vật. Sự lớn lên tạo cơ sở cho nhiều biến đổi của cơ thể; phát triển không phải quá trình chỉ bắt đầu khi cơ thể sinh sản.
Bài luyện
Cây từ giai đoạn chỉ có rễ, thân, lá chuyển sang hình thành hoa. Chi tiết nào thể hiện rõ sự phát triển?
Đổi vị trí chậu không phải phát triển của cây.
Nghiêng do gió không thể hiện hình thành cơ quan.
Tăng chiều cao là biểu hiện sinh trưởng; câu hỏi xét sự xuất hiện hoa.
Đúng: sự hình thành hoa là biến đổi thuộc phát triển.
Lời giải
Chi tiết cần xét là cây hình thành hoa, một cơ quan trước đó chưa có ở giai đoạn cây non. Đây là biểu hiện phát triển, không chỉ tăng chiều cao hay đổi vị trí chậu. Đáp án D.
Đọc hai ghi nhận về cùng một cây
Một cây non cao hơn lần đo trước, đồng thời có thêm lá mới. **Chiều cao tăng** là căn cứ nhận biết sinh trưởng; **lá mới hình thành** cho thấy biến đổi của cơ thể trong phát triển.
Hai ghi nhận có thể xuất hiện trong cùng thời gian. Không cần chia đời cây thành một thời kì chỉ sinh trưởng và một thời kì chỉ phát triển.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng về sinh trưởng và phát triển?
Đúng: không tách thành hai giai đoạn luôn loại trừ nhau.
Không cần ngừng sinh trưởng mới hình thành cơ quan mới.
Tăng chiều cao chưa diễn tả đầy đủ phát triển.
Cây non, con non cũng sinh trưởng.
Lời giải
Sinh trưởng là một quá trình trong sự phát triển của cơ thể. Sự tăng kích thước, phân hóa tế bào và hình thành cơ quan có quan hệ, thường đan xen; cơ thể non cũng có các quá trình ấy. Đáp án A.