Xét cá thể mới hình thành bằng cách nào
- **Nảy chồi:** một chồi mọc từ cơ thể gốc, lớn dần thành cá thể mới; có thể tách ra như thủy tức hoặc còn gắn thành tập đoàn như san hô.
- **Phân mảnh:** mảnh cơ thể có khả năng tái sinh phát triển thành cá thể hoàn chỉnh; gặp ở một số giun dẹp, sao biển.
- **Trinh sản:** trứng không được thụ tinh phát triển thành cá thể mới; ví dụ trứng không thụ tinh của ong mật có thể thành ong đực.
Điểm chung là không có sự kết hợp giao tử đực và giao tử cái. Trinh sản vẫn có trứng, nên không lấy dấu hiệu có trứng để khẳng định chắc chắn sinh sản hữu tính.
Bài luyện
Một chồi mọc trên thủy tức, lớn dần rồi tách thành thủy tức mới. Đây là hình thức nào?
Dữ kiện là chồi mọc, không phải cơ thể bị chia thành mảnh.
Không nêu trứng phát triển.
Đúng: nhận theo cách hình thành cá thể mới.
Dữ kiện không có hợp nhất giao tử.
Lời giải
Cá thể mới phát triển từ một chồi mọc trên cơ thể thủy tức. Đó là nảy chồi, khác với phân mảnh hoặc trứng không thụ tinh phát triển trong trinh sản. Đáp án C.
Tái sinh chưa chắc là sinh sản
Một động vật mọc lại bộ phận bị mất nhưng vẫn chỉ là cá thể cũ thì chưa tạo cá thể mới. Muốn nhận biết sinh sản bằng phân mảnh, cần có mảnh cơ thể phát triển thành **một cá thể hoàn chỉnh mới**.
Khả năng này tùy loài và đặc điểm mảnh cơ thể, không phải mọi mảnh của mọi động vật đều tạo con mới. Chỉ quan sát hình hoặc video phù hợp; không cắt, làm tổn thương động vật để thử.
Bài luyện
Một cá thể chỉ mọc lại bộ phận bị mất, chưa tạo cá thể mới. Kết luận nào phù hợp?
Tái sinh bộ phận của cá thể cũ chưa phải tạo cá thể mới.
Đúng: cần phân biệt phục hồi với sinh sản.
Trinh sản cần trứng không thụ tinh phát triển thành cá thể mới.
Dữ kiện không có chồi tạo cá thể mới.
Lời giải
Sinh sản tạo cá thể mới. Dữ kiện chỉ mô tả cá thể cũ phục hồi một bộ phận nên chưa cho biết sinh sản phân mảnh, nảy chồi hoặc trinh sản đã xảy ra. Đáp án B.
Có trứng nhưng không có thụ tinh
Ở ví dụ ong mật trong SGK, trứng không được thụ tinh phát triển thành ong đực. Căn cứ xếp vào trinh sản là **trứng phát triển thành cá thể mới mà không được thụ tinh**.
Không áp dụng điều này cho mọi trứng của mọi loài. Chẳng hạn, trứng gà không có phôi không tự phát triển thành gà con chỉ vì được đặt vào điều kiện ấp.
Bài luyện
Trứng không thụ tinh của ong mật phát triển thành ong đực. Căn cứ nhận biết trinh sản là gì?
Không có thụ tinh trong dữ kiện.
Không phải hiện tượng nảy chồi.
Không khái quát ví dụ ong mật thành mọi loài.
Đúng: đây là đặc điểm trinh sản.
Lời giải
Trinh sản là trứng không được thụ tinh phát triển thành cá thể mới. Ví dụ đang xét đáp ứng đặc điểm đó, không có chồi mọc hoặc hợp nhất hai giao tử; không suy rộng cho mọi loài. Đáp án D.