Cơ quan sinh dưỡng cũng có thể tạo cây mới

Rễ, thân và lá là các **cơ quan sinh dưỡng** của cây. Ở một số loài, những cơ quan này còn có khả năng hình thành cây mới mà không có sự hợp nhất giao tử.
**Sinh sản sinh dưỡng** là sự tạo cây mới từ cơ quan sinh dưỡng của cây gốc. Cần nhận đúng bộ phận ban đầu, không chỉ nhìn cây con đã có rễ và lá để suy ra nó sinh ra từ rễ hay lá.
Nhận đúng bộ phận ban đầu
| Ví dụ | Cơ quan tạo cây mới |
|---|---|
| Khoai lang mọc chồi từ rễ củ | Rễ |
| Gừng, nghệ mọc từ thân rễ | Thân |
| Dâu tây có cây con trên thân bò | Thân |
| Lá bỏng hình thành cây con ở mép lá | Lá |
Tên gọi **củ** không chỉ một loại cơ quan: củ khoai lang là rễ biến dạng, còn củ khoai tây là thân biến dạng. Vì vậy, không gom mọi ví dụ có củ thành sinh sản từ rễ.
SGK còn nêu sinh sản bằng bào tử ở thực vật. Bào tử khác với rễ, thân, lá; phần sinh sản sinh dưỡng đang xét là tạo cây mới từ các cơ quan này.
Bài luyện
Cây gừng mới mọc từ thân rễ. Đây là sinh sản sinh dưỡng từ cơ quan nào?
Nằm dưới đất chưa đủ để xác định là rễ.
Đúng: nhận theo loại cơ quan, không theo vị trí.
Lá của cây con không cho biết bộ phận ban đầu là lá.
Sinh sản sinh dưỡng không phải tạo cây từ hạt.
Lời giải
Thân rễ của gừng là một dạng thân. Cây mới mọc từ phần thân ấy nên được xếp vào sinh sản sinh dưỡng từ thân, dù bộ phận nằm dưới đất. Đáp án B.
Bài luyện
Cây con lá bỏng xuất hiện ở mép chiếc lá gốc. Cơ quan sinh dưỡng ban đầu là gì?
Rễ của cây con hình thành sau, không phải bộ phận ban đầu.
Thân cây con hình thành sau, không phải cơ quan gốc đang xét.
Dữ kiện không nêu hình thành từ hạt.
Đúng: cây con hình thành từ lá gốc.
Lời giải
Dữ kiện xác định cây con xuất hiện ở mép chiếc lá gốc. Vì vậy, cơ quan tạo cây mới là lá; không lấy rễ hoặc thân mới hình thành của cây con làm cơ quan ban đầu. Đáp án D.
Cùng gọi củ nhưng không cùng cơ quan
Đối chiếu hai ví dụ: khoai lang là **rễ củ**, khoai tây là **thân củ**. Cách nhận biết sinh sản sinh dưỡng phải dựa vào loại cơ quan, không dựa riêng vào tên gọi củ trong đời sống.
Tương tự, thân bò dâu tây có thể tạo cây con ở các vị trí thích hợp; đây là ví dụ từ thân, không phải từ lá chỉ vì cây con mang lá.
Bài luyện
Phân loại nào đúng khi cây mới hình thành từ củ khoai lang và củ khoai tây?
Đúng: rễ củ khoai lang khác thân củ khoai tây.
Tên củ không xác định cùng một loại cơ quan.
Lá cây con không phải cơ quan ban đầu trong hai dữ kiện.
Đã đảo hai loại cơ quan.
Lời giải
Củ khoai lang là rễ biến dạng, còn củ khoai tây là thân biến dạng. Vì vậy, hai trường hợp lần lượt là sinh sản từ rễ và từ thân; tên gọi củ chưa đủ để xếp cùng nhóm. Đáp án A.