Từ giao tử đến con non

Sinh sản hữu tính ở động vật gồm các giai đoạn chính: **hình thành giao tử → thụ tinh → phát triển phôi**. Giao tử đực là tinh trùng; giao tử cái là trứng. Tinh trùng kết hợp với trứng tạo hợp tử. Hợp tử phân chia, phát triển thành phôi rồi thành cơ thể mới.
Hình minh họa hai trường hợp: ở gà, phôi phát triển trong trứng sau khi trứng được đẻ ra; ở thỏ, phôi phát triển trong cơ thể mẹ. Cả hai đều có thụ tinh trước khi phôi phát triển.
Bài luyện
Trình tự nào đúng với các giai đoạn chính của sinh sản hữu tính ở động vật?
Cần có giao tử trước khi giao tử kết hợp.
Đúng: giao tử kết hợp rồi hợp tử phát triển thành phôi.
Đã đảo thứ tự các giai đoạn.
Phôi hình thành sau thụ tinh trong quá trình đang xét.
Lời giải
Trước hết hình thành tinh trùng và trứng. Khi thụ tinh, hai giao tử kết hợp tạo hợp tử; hợp tử tiếp tục phát triển thành phôi. Đáp án B.
Thụ tinh xảy ra ở đâu?
- **Thụ tinh ngoài:** tinh trùng kết hợp với trứng ở ngoài cơ thể con cái. Ví dụ: nhiều loài cá, ếch thụ tinh trong môi trường nước.
- **Thụ tinh trong:** tinh trùng kết hợp với trứng ở trong cơ thể con cái. Ví dụ: gà, thỏ.
Cách phân biệt này dựa vào **nơi hai giao tử kết hợp**, không dựa vào nơi nhìn thấy trứng sau đó.
Bài luyện
Ở một loài cá, trứng và tinh trùng được phóng ra nước; hai giao tử kết hợp trong nước. Đây là trường hợp nào?
Nước không phải bên trong cơ thể con cái.
Có kết hợp hai giao tử nên không phải vô tính.
Đúng: xác định theo nơi kết hợp giao tử.
Sinh sản hữu tính không bắt buộc thụ tinh trong.
Lời giải
Giao tử kết hợp trong nước, ngoài cơ thể cá cái, nên đây là thụ tinh ngoài. Dữ kiện có sự kết hợp giao tử cho thấy sinh sản hữu tính. Đáp án C.
Đẻ trứng không đồng nghĩa thụ tinh ngoài
**Đẻ trứng, đẻ con** mô tả cách cơ thể mới ra khỏi cơ thể mẹ. Đây là cách phân biệt khác với thụ tinh trong, thụ tinh ngoài.
Gà thụ tinh trong nhưng đẻ trứng; phôi tiếp tục phát triển trong trứng nhờ chất dinh dưỡng dự trữ. Thỏ thụ tinh trong và đẻ con; phôi được bảo vệ, nhận chất dinh dưỡng khi phát triển trong cơ thể mẹ. Vì vậy, không dùng riêng dấu hiệu “đẻ trứng” để kết luận nơi thụ tinh.
Bài luyện
Gà thụ tinh trong rồi đẻ trứng. Nhận xét nào đúng?
Đẻ trứng không thay đổi nơi thụ tinh đã được xác định.
Gà thụ tinh trong trước khi trứng được đẻ ra.
Thụ tinh trong không có nghĩa bắt buộc đẻ con.
Đúng: không đồng nhất hai cách phân biệt.
Lời giải
Gà có sự kết hợp giao tử trong cơ thể con cái, sau đó đẻ trứng. Phôi phát triển trong trứng được đẻ ra. Nơi thụ tinh khác với nơi phôi tiếp tục phát triển. Đáp án D.
Bài luyện
Trong ví dụ thỏ sinh sản, nhận xét nào đúng về phôi?
Đúng với trường hợp thỏ đang xét.
Đã đảo thứ tự hình thành phôi.
Không đúng với ví dụ thỏ.
Phôi phát triển từ hợp tử, không phải tinh trùng đơn lẻ.
Lời giải
Ở thỏ, hợp tử phát triển thành phôi trong cơ thể mẹ; phôi được bảo vệ và nhận chất dinh dưỡng tại đó. Không đồng nhất phôi với một giao tử. Đáp án A.