Có âm dội lại chưa chắc nghe được tiếng vang riêng
**Âm phản xạ** là âm được dội lại khi gặp một mặt chắn. Nói trước vách hang hoặc trong phòng, âm có thể gặp vách rồi quay lại tai.
Nếu âm phản xạ đến tai chậm đủ để phân biệt với âm trực tiếp, nghe được **tiếng vang**. Trong phòng nhỏ, âm phản xạ thường về rất sớm, hòa với âm trực tiếp nên không nghe một tiếng vang riêng. Điều đó không có nghĩa trong phòng nhỏ không có phản xạ âm.
Không phải mọi âm phản xạ đều đến tai theo cùng hướng hoặc có độ mạnh như nhau. Cần xét đường truyền và vật chắn trong tình huống cụ thể.
Bài luyện
Trong phòng nhỏ không nghe tiếng vang riêng sau lời nói. Giải thích nào phù hợp?
Không nghe tiếng vang riêng không chứng minh không có phản xạ.
Kích thước nhỏ không làm không khí mất khả năng truyền âm.
Đường đi ngắn khiến âm dội lại sớm, có thể không tách thành tiếng riêng.
Tường có thể phản xạ một phần âm; không hấp thụ hoàn toàn trong mọi trường hợp.
Lời giải
Âm vẫn có thể phản xạ trên tường. Trong phòng nhỏ, đường đi ngắn nên âm phản xạ về gần lúc âm trực tiếp đến tai, không nghe thành tiếng vang riêng. Đáp án C.
Âm từ tàu đến đáy rồi trở lại tàu

Thiết bị đo sâu có thể phát sóng âm trong nước rồi nhận âm phản xạ từ đáy. Khoảng thời gian đo được từ lúc phát đến lúc nhận gồm cả **lượt đi và lượt về**.
Nếu âm đi thẳng xuống đáy rồi trở lại vị trí phát, tổng đường đi bằng hai lần độ sâu. Biết tốc độ truyền âm trong nước và thời gian đi–về, tính tổng quãng đường trước, rồi chia hai để tìm độ sâu. Không dùng tốc độ truyền âm trong không khí thay cho nước khi đề đã cho tốc độ trong nước.
Một phép tính minh họa
Cho tốc độ âm trong nước v = 1 500 m/s. Thời gian từ lúc phát đến lúc nhận âm phản xạ là 0,08 s. Giả sử đường truyền đúng mô hình:
$$s=v t=1\,500\times0{,}08=120\ \mathrm{m}.$$
120 m gồm cả xuống và lên, nên độ sâu:
$$h=120/2=60\ \mathrm{m}.$$
Không trả lời 120 m là độ sâu vì như vậy đã tính cả hai lượt. Số liệu chỉ minh họa cách hiểu đường truyền.
Bài luyện
Theo mô hình, v = 1 500 m/s và thời gian đi–về 0,08 s. Độ sâu là bao nhiêu?
Tổng đường 120 m gồm hai lượt; mỗi lượt 60 m.
120 m là tổng đường đi–về, chưa chia hai.
Đã nhân thêm hai thay vì chia tổng đường cho hai.
Tính quãng đường dùng v × t, không phải v/t.
Lời giải
Tổng quãng đường âm đi là 1 500 × 0,08 = 120 m. Do âm xuống đáy rồi về, 2h = 120 m nên h = 60 m. Đáp án A.
So vật liệu trong cùng bố trí
Vật liệu **cứng, bề mặt nhẵn** như gương, đá hoa, kim loại thường phản xạ âm tốt. Vật liệu **mềm, xốp** như đệm mút, rèm dày hấp thụ nhiều âm nên âm phản xạ yếu hơn. Bề mặt sần sùi còn làm âm phân tán sang nhiều hướng; không coi âm biến mất hoàn toàn.
Trong thí nghiệm ở trường, nguồn âm đặt trong hộp hạn chế âm truyền trực tiếp. Lần lượt thay tấm phản xạ bằng gỗ nhẵn, xốp, gỗ sần sùi cùng kích cỡ; giữ nguồn, vị trí tấm và vị trí nghe như nhau. So âm dội lại rồi rút nhận xét, không đồng thời đổi cả độ to nguồn.
Rèm và đệm trong phòng giúp giảm phản xạ kéo dài, làm âm nghe rõ hơn. Giảm phản xạ trong phòng không đồng nghĩa chặn hoàn toàn âm truyền từ bên ngoài: hai mục đích cần chọn vật liệu, cách bố trí phù hợp.
Bài luyện
Để giảm âm phản xạ kéo dài trong phòng, lựa chọn nào phù hợp hơn giữa các vật liệu nêu?
Gương cứng, nhẵn thường phản xạ âm tốt.
Các vật liệu mềm, xốp giúp hấp thụ và giảm âm dội lại.
Tăng nguồn không làm giảm phần âm phản xạ.
Loại vật mềm rồi tăng mặt cứng nhẵn thường làm phản xạ mạnh hơn.
Lời giải
Vật mềm, xốp như rèm dày và đệm hấp thụ nhiều âm, giúp giảm phản xạ kéo dài. Gương, kim loại nhẵn thường phản xạ tốt nên không phải lựa chọn để giảm âm dội lại. Đáp án B.