Một nguyên tử oxygen liên kết với hai hydrogen

Một phân tử nước có một nguyên tử oxygen và hai nguyên tử hydrogen, công thức **H₂O**. Các nguyên tử liên kết với nhau bằng liên kết cộng hóa trị, sử dụng các cặp electron chung.
Trong các liên kết này, electron chung lệch về phía oxygen. Vì vậy phía oxygen mang điện tích âm một phần, phía hydrogen mang điện tích dương một phần: phân tử nước có **tính phân cực**. Đây là sự phân bố điện tích không đều trong phân tử, không có nghĩa cả phân tử nước là một ion âm hoặc ion dương.
Bài luyện
Mô tả nào đúng về một phân tử nước?
Công thức H₂O cho hai H và một O, không ngược lại.
Các nguyên tử trong phân tử nước có liên kết.
Đúng: hai H liên kết cộng hóa trị với một O.
Nước có liên kết cộng hóa trị, không phải mô hình ion như sodium chloride.
Lời giải
Công thức H₂O thể hiện một nguyên tử O và hai nguyên tử H trong mỗi phân tử. Chúng liên kết bằng các cặp electron chung, tức liên kết cộng hóa trị. Đáp án C.
Nước giúp nhiều quá trình sống diễn ra
Nhờ tính phân cực, nước là dung môi hòa tan nhiều chất. Chẳng hạn, đường hoặc muối hòa tan trong nước; dầu ăn không hòa tan như vậy. **Nước hòa tan nhiều chất, không phải mọi chất.**
| Vai trò | Ví dụ |
|---|---|
| Thành phần cấu tạo tế bào và cơ thể | Tế bào cây và động vật đều chứa nước |
| Dung môi, góp phần vận chuyển chất | Nhiều chất được vận chuyển ở dạng hòa tan |
| Nguyên liệu, môi trường cho phản ứng | Nước là nguyên liệu của quang hợp; nhiều phản ứng xảy ra trong môi trường nước |
| Góp phần điều hòa nhiệt độ | Sự bay hơi của nước giúp làm mát |
Nước không cung cấp hóa năng như glucose, nhưng thiếu nước vẫn làm các hoạt động sống rối loạn.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng khi liên hệ tính phân cực với vai trò dung môi của nước?
Đúng: khả năng hòa tan có giới hạn và phụ thuộc loại chất.
Không phải chất nào cũng hòa tan, và lượng hòa tan cũng có giới hạn.
Phân tử có hai phía điện tích lệch, không phải toàn phân tử trở thành ion âm.
Nước còn góp phần vận chuyển chất ở dạng hòa tan.
Lời giải
Tính phân cực giúp nước hòa tan nhiều chất như muối, đường. Tuy nhiên dầu ăn không hòa tan theo cách ấy; không suy rằng nước hòa tan mọi chất hoặc hòa tan vô hạn. Đáp án A.
Kiểm vai trò của nước bằng hai cây
Chọn hai cây cùng loại, kích thước tương tự, trồng trong cùng loại và lượng đất, đặt ở điều kiện sáng và nhiệt độ tương tự. Một cây được tưới đủ theo nhu cầu, cây kia không được tưới trong thời gian theo dõi do giáo viên hướng dẫn.
Nếu cây không tưới dần héo, giảm sức sống trong khi cây được tưới vẫn phát triển bình thường, kết quả là căn cứ cho vai trò của nước trong các điều kiện ấy. Cần ghi quan sát thực tế và giữ các điều kiện khác tương tự; không đồng thời đổi đất hoặc chiếu sáng rồi quy tất cả cho nước.
Bài luyện
Bố trí nào giúp kiểm riêng ảnh hưởng của việc thiếu nước đối với cây?
Ánh sáng cũng khác nên chưa kiểm riêng nước.
Loại đất cũng khác và có thể ảnh hưởng cây.
Loài và kích thước khác làm kết quả khó đối chiếu.
Đúng: chỉ thay yếu tố nước đang muốn kiểm.
Lời giải
Cần giữ loài, kích thước, đất, ánh sáng và nhiệt độ tương tự, chỉ thay chế độ tưới. Nếu thay thêm yếu tố khác, chưa thể quy sự khác biệt riêng cho nước. Đáp án D.