Số hiệu nguyên tử quyết định thứ tự

Bảng tuần hoàn sắp xếp các nguyên tố theo **điện tích hạt nhân tăng dần**, tức theo số proton Z tăng dần. Không dùng thứ tự chữ cái của tên hoặc chỉ tăng khối lượng nguyên tử để sắp xếp bảng hiện nay.
Một **ô nguyên tố** thường ghi số hiệu nguyên tử, kí hiệu, tên và khối lượng nguyên tử. Ví dụ ô oxygen ghi 8, O, oxygen, 16: nguyên tố có Z = 8, nguyên tử trung hòa có 8 proton và 8 electron; khối lượng nguyên tử dùng trong bài tập khoảng 16 amu.
Số 8 là số hiệu, không phải khối lượng; số 16 là khối lượng, không phải số electron. Không đọc nhầm hai thông tin này.
Bài luyện
Ô sodium ghi 11, Na, sodium, 23. Số proton và khối lượng nguyên tử gần đúng theo thứ tự là gì?
Số hiệu 11 và khối lượng 23 bị đảo.
11 là số hiệu bằng số proton; 23 là khối lượng gần đúng.
Khối lượng trong ô là 23, không phải số hiệu 11.
Số proton bằng số hiệu 11, không phải khối lượng 23.
Lời giải
Ô Na có số hiệu 11 nên hạt nhân có 11 proton. Khối lượng ghi 23 dùng gần đúng là 23 amu. Đáp án B.
Chu kì là hàng; nhóm đọc theo cột

**Chu kì** là dãy nguyên tố có cùng số lớp electron, xếp theo Z tăng dần từ trái sang phải. Số thứ tự chu kì bằng số lớp electron của nguyên tử. Bảng có 7 chu kì; hai dãy đặt riêng dưới bảng thuộc chu kì 6 và 7, không phải thêm hai chu kì mới.
**Nhóm** được đọc theo cột. SGK dùng kí hiệu nhóm A và nhóm B. Với nhóm A, các nguyên tử trong nhóm có số electron ngoài cùng bằng nhau, trừ helium. Số thứ tự nhóm A bằng số electron lớp ngoài cùng; helium ở VIIIA nhưng chỉ có 2 electron.
Nhóm A được ghi IA, IIA, IIIA, IVA, VA, VIA, VIIA, VIIIA. Không áp dụng quy tắc số electron ngoài cùng này một cách máy móc cho nhóm B. Các nguyên tố cùng nhóm có tính chất gần giống nhau, không phải hoàn toàn giống nhau.
Đọc vị trí của aluminium
Nguyên tử Al có 13 electron, sắp xếp 2, 8, 3. Có ba lớp nên Al thuộc chu kì 3. Lớp ngoài có ba electron nên Al thuộc nhóm IIIA. Số hiệu 13 cho biết Al ở ô 13.
Nguyên tử Na có các lớp 2, 8, 1 còn Li có 2, 1. Cả hai cùng một electron ngoài cùng nên cùng nhóm IA; nhưng Na ở chu kì 3, Li ở chu kì 2. Cùng nhóm không có nghĩa cùng số lớp electron.
Khi làm bảng thẻ, ghi Z và các lớp electron, xếp theo Z rồi kiểm hàng/cột. Hình ba chu kì đầu cho thấy số electron ngoài cùng tăng dần trong mỗi hàng, còn các cột nhóm A lặp lại đặc điểm đó; helium là trường hợp cần đọc riêng.
Bài luyện
Nguyên tử X có số hiệu 16 và các lớp electron 2, 8, 6. Vị trí đúng là gì?
Đã đảo số lớp 3 và số electron ngoài 6.
Ô được xác định bằng số hiệu 16, không phải số electron lớp ngoài.
Ô 16; ba lớp cho chu kì 3; sáu electron ngoài cho nhóm VIA.
Có ba lớp, lớp ngoài 6; không phải hai lớp hoặc nhóm VIIIA.
Lời giải
Số hiệu 16 cho ô 16. Cách sắp xếp 2, 8, 6 có ba lớp nên chu kì 3; lớp ngoài 6 electron nên nhóm VIA. Đáp án C.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng về helium trong bảng tuần hoàn đang học?
He là ngoại lệ khi liên hệ số thứ tự nhóm A với số electron ngoài cùng.
He được xếp nhóm VIIIA, không phải nhóm IIA.
Nguyên tử He trung hòa chỉ có 2 electron.
He ở chu kì 1 nên chỉ có một lớp, không phải 8 lớp.
Lời giải
Helium có một lớp chứa 2 electron và được xếp vào nhóm VIIIA, nhóm khí hiếm. Đây là ngoại lệ của quy tắc số thứ tự nhóm A bằng số electron ngoài cùng. Đáp án A.