Chạm vào lá và thấy lá cụp lại
Khi lá cây trinh nữ được chạm nhẹ, các lá chét cụp lại. **Sự tiếp xúc** là kích thích; **lá cụp lại** là phản ứng của cây trước kích thích đó.
Khả năng phản ứng trước kích thích từ môi trường được gọi là **cảm ứng**. Muốn nhận biết một hiện tượng cảm ứng, cần chỉ rõ sinh vật nhận tác nhân nào và có phản ứng gì; không chỉ kể tên cây hoặc động vật.
Bài luyện
Trong hiện tượng lá trinh nữ cụp lại khi được chạm nhẹ, đâu là kích thích?
Lá cụp lại là phản ứng, không phải tác nhân gây phản ứng.
Đúng: sự tiếp xúc tác động lên lá.
Đây là tên sinh vật, chưa nêu tác nhân.
Vai trò của phản ứng khác với kích thích.
Lời giải
Kích thích là tác nhân tác động lên sinh vật. Trong hiện tượng đã cho, sự tiếp xúc gây ra phản ứng cụp lá, nên phải tách tiếp xúc khỏi kết quả cụp lá. Đáp án B.
Cả cây và động vật đều có cảm ứng
| Hiện tượng | Kích thích | Phản ứng |
|---|---|---|
| Cây non nhận ánh sáng chủ yếu từ một phía | Ánh sáng | Phần thân non sinh trưởng hướng về phía sáng |
| Rễ cây phát triển về vùng đất ẩm hơn | Nước | Hướng sinh trưởng của rễ thay đổi |
| Gà con chạy đến khi nghe gà mẹ gọi | Tiếng gọi | Gà con chạy đến gà mẹ |
Một số phản ứng dễ thấy ngay, như cụp lá; một số cần theo dõi trong nhiều ngày, như thân cây vươn về phía sáng. Cây không cần di chuyển cả cơ thể từ chỗ này sang chỗ khác mới được coi là có cảm ứng.
Bài luyện
Một thân cây non dần cong về phía được chiếu sáng trong vài ngày. Vì sao đây vẫn là cảm ứng?
Cần liên hệ sự thay đổi với kích thích, không chỉ tăng kích thước.
Phản ứng của một bộ phận cây cũng là cảm ứng.
Đúng: có tác nhân ánh sáng và phản ứng tương ứng.
Các phản ứng không có cùng tốc độ.
Lời giải
Thân non thay đổi hướng sinh trưởng theo phía có ánh sáng. Đó là phản ứng trước một tác nhân môi trường, dù diễn ra chậm và cây vẫn ở nguyên chỗ. Đáp án C.
Hướng về ánh sáng có lợi gì?
Thân non vươn về phía sáng giúp lá nhận ánh sáng thuận lợi hơn cho quang hợp. Vì vậy, cảm ứng giúp sinh vật điều chỉnh hoạt động trước điều kiện môi trường, góp phần duy trì sự sống và phát triển.
Khi giải thích vai trò, cần nối phản ứng với lợi ích cụ thể. “Cây có cảm ứng” mới gọi tên hiện tượng, chưa giải thích vì sao phản ứng đó có ích.
Bài luyện
Cách giải thích nào nêu đúng vai trò của thân cây non vươn về phía sáng?
Đúng: nêu lợi ích phù hợp với phản ứng và quá trình quang hợp.
Chất khoáng không thay ánh sáng cho quang hợp.
Cây vẫn cần nước.
Điều kiện quá mạnh có thể bất lợi; không khái quát mọi mức sáng.
Lời giải
Quang hợp cần ánh sáng. Khi thân non vươn về phía có sáng, vị trí của lá thuận lợi hơn để nhận ánh sáng; đó là lợi ích giúp cây thích ứng với điều kiện đang xét. Đáp án A.