Virus: cấu tạo, sự nhân lên và phòng bệnh

Virus rất nhỏ, phần lớn phải dùng kính hiển vi điện tử để quan sát. Khác với vi khuẩn, virus **không có cấu tạo tế bào** và chỉ nhân lên được trong tế bào sống của vật chủ. Một virus có hai thành phần cơ bản: vật chất di truyền, là ADN hoặc ARN, và vỏ protein bao bọc. Một số có thêm vỏ ngoài hoặc gai; không phải mọi virus đều có những phần thêm này. Các dạng mô hình thường gặp trong bài là xoắn, khối và hỗn hợp. Đa dạng về hình dạng không làm thay đổi điểm chung: virus không phải một tế bào nhỏ có nhân, tế bào chất như sơ đồ tế bào.

| Điểm so sánh | Vi khuẩn | Virus | |---|---|---| | Cấu tạo tế bào | Có; cơ thể đơn bào, nhân sơ | Không có | | Nhân lên | Nhiều loại có thể sinh sản trong môi trường phù hợp ngoài tế bào vật chủ | Chỉ nhân lên trong tế bào sống của vật chủ | | Vai trò | Có lợi hoặc gây hại tùy loại và hoàn cảnh | Có thể gây bệnh; một số được ứng dụng trong nghiên cứu, sản xuất | Virus có thể tồn tại ngoài vật chủ một thời gian tùy loại và điều kiện, nhưng **tồn tại không đồng nghĩa nhân lên**. Không gọi virus là một loại vi khuẩn.

Một số virus được sử dụng trong nghiên cứu, sản xuất vaccine hoặc tạo chế phẩm sinh học kiểm soát sâu hại. Đây là công việc có kiểm soát chuyên môn, không phải hoạt động tự nuôi virus tại nhà. Virus cũng gây nhiều bệnh ở người, động vật và thực vật. Cúm, sởi, thủy đậu là các ví dụ bệnh do virus. Khi học về một bệnh, cần phân biệt tác nhân gây bệnh với đường lây và cách phòng bệnh.

Với bệnh lây qua đường hô hấp, cần giữ vệ sinh tay, che miệng khi ho và thực hiện hướng dẫn y tế phù hợp. Với bệnh do muỗi truyền, cần tránh muỗi đốt và hạn chế nơi muỗi sinh sản. Vaccine giúp cơ thể hình thành khả năng bảo vệ đối với mầm bệnh cụ thể. Có vaccine phòng nhiều bệnh do virus, nhưng không có một vaccine phòng mọi bệnh. Tiêm chủng theo hướng dẫn của cơ sở y tế. Tham khảo: [WHO về vaccine](https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/vaccines-and-immunization-what-is-vaccination). Kháng sinh không điều trị nhiễm virus. Khi có dấu hiệu bệnh, cần báo người lớn, khám và dùng thuốc theo chỉ định; không tự chọn kháng sinh chỉ vì thấy sốt.