Một vật dụng có thể dùng nhiều vật liệu
Thân nồi thường làm bằng kim loại, còn tay cầm có thể làm bằng gỗ hoặc nhựa chịu nhiệt. Các bộ phận làm việc khác nhau nên cần vật liệu có tính chất phù hợp.
Một vật dụng có thể làm từ nhiều vật liệu. Ngược lại, một loại vật liệu có thể dùng làm nhiều vật dụng: thủy tinh dùng làm chai, lọ, cửa kính; gỗ dùng làm bàn, ghế, tủ.
| Vật liệu thông dụng | Tính chất cần chú ý | Ứng dụng tiêu biểu |
|---|---|---|
| Kim loại | Thường dẫn điện, dẫn nhiệt tốt; bền, có thể tạo hình | Lõi dây điện, thân nồi |
| Thủy tinh | Trong suốt, cứng nhưng giòn, dễ vỡ | Cửa kính, chai lọ |
| Nhựa | Thường nhẹ, dẫn điện và dẫn nhiệt kém; một số loại dễ biến dạng khi nóng | Vỏ bọc dây điện, đồ gia dụng |
| Gốm, sứ | Cứng nhưng giòn, dẫn nhiệt kém | Bát, đĩa |
| Cao su | Đàn hồi, không thấm nước | Lốp xe, gioăng |
| Gỗ | Dễ tạo hình, chịu lực; có thể cháy, bị mối mọt | Bàn, ghế |
Tính chất có thể khác giữa các loại vật liệu trong cùng nhóm. Không coi mọi loại nhựa đều dùng được với thức ăn nóng, hoặc mọi vật bằng gỗ đều bảo vệ được khỏi điện giật.
Ví dụ: giải thích cấu tạo một chiếc nồi
Thân nồi cần truyền nhiệt từ bếp tới thức ăn, nên kim loại dẫn nhiệt tốt là lựa chọn phù hợp. Tay cầm cần hạn chế truyền nhiệt tới tay, nên dùng vật liệu dẫn nhiệt kém và chịu được nhiệt khi sử dụng.
Dẫn nhiệt kém không có nghĩa tay cầm luôn lạnh. Khi nồi nóng, vẫn cần dùng dụng cụ cầm phù hợp và làm theo hướng dẫn sử dụng.
Bài luyện
Vì sao thân nồi và tay cầm thường dùng những vật liệu khác nhau?
Các vật liệu khác nhau có khả năng dẫn nhiệt khác nhau.
Lựa chọn dựa trên công dụng khác nhau của hai bộ phận.
Tay cầm dẫn nhiệt tốt dễ nóng và gây bỏng khi cầm.
Màu sắc không giải thích yêu cầu truyền nhiệt và an toàn.
Lời giải
Thân nồi cần truyền nhiệt để nấu, còn tay cầm cần hạn chế truyền nhiệt. Vì thế hai bộ phận có thể dùng vật liệu khác nhau. Đáp án B.
Thí nghiệm: nhận biết tính dẫn điện, dẫn nhiệt
Khi thử tính dẫn điện, dùng bộ dụng cụ có pin điện áp thấp, bóng đèn và hai kẹp theo hướng dẫn của giáo viên. Trước hết nối hai kẹp để kiểm tra đèn sáng; sau đó kẹp mẫu vật giữa hai kẹp.
Nếu bộ dụng cụ hoạt động tốt, tiếp xúc đúng và đèn sáng khi kẹp mẫu kim loại, mẫu đó dẫn điện. Với mẫu nhựa, đèn không sáng trong thí nghiệm: mẫu không dẫn điện đủ để làm đèn sáng. Nếu chưa kiểm tra bộ dụng cụ, đèn không sáng có thể do pin, đèn hoặc chỗ nối bị hỏng.
Khi so sánh dẫn nhiệt, giáo viên đặt các thìa kim loại, nhựa, gỗ vào nước nóng trong cùng điều kiện. Cán thìa kim loại nóng lên rõ hơn vì kim loại dẫn nhiệt tốt hơn. Quan sát theo hướng dẫn, không tự chạm vật nóng để thử. **Không dùng điện lưới hoặc ổ cắm để thử vật liệu.**
Bài luyện
Trong bộ thử dùng pin, đèn không sáng khi kẹp mẫu vật. Việc nào cần làm trước khi kết luận mẫu không dẫn điện?
Không được dùng điện lưới để thử; có nguy cơ điện giật.
Đốt mẫu không kiểm tra được pin, bóng đèn và chỗ nối.
Pin, đèn hoặc tiếp xúc lỗi cũng có thể làm đèn không sáng.
Đèn không sáng có nhiều nguyên nhân, cần loại trừ lỗi bộ thử.
Lời giải
Cần bảo đảm pin, đèn, dây nối hoạt động và mẫu được kẹp đúng. Khi đó kết quả mới có ý nghĩa về tính dẫn điện của mẫu. Đáp án C.
Dùng vật liệu tiết kiệm: giảm dùng, dùng lại, tái chế
| Cách làm | Ý nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Giảm dùng | Hạn chế đồ dùng không cần thiết và rác phát sinh | Mang túi dùng nhiều lần để giảm túi dùng một lần |
| Dùng lại | Tiếp tục sử dụng đồ còn phù hợp, an toàn | Dùng hộp sạch, phù hợp để đựng đồ học tập |
| Tái chế | Xử lí vật liệu cũ thành sản phẩm mới | Thu gom giấy để sản xuất giấy tái chế |
Đồ điện hỏng và pin đã dùng cần được thu gom riêng theo hướng dẫn tại nơi thu gom phù hợp; không tự tháo, đốt hoặc đập pin. Không dùng lại chai từng chứa hóa chất để đựng nước uống. Rác hữu cơ phù hợp có thể được xử lí làm phân compost theo hướng dẫn, không chỉ đổ thức ăn thừa trực tiếp vào mọi chậu cây.
Bài luyện
Thu gom giấy vụn để cơ sở xử lí thành giấy mới là cách làm nào?
Vật liệu cũ được xử lí thành sản phẩm mới, đó là tái chế.
Dùng lại là tiếp tục sử dụng đồ phù hợp; trường hợp này có xử lí thành giấy mới.
Đốt giấy không phải là sản xuất giấy tái chế.
Thu gom đúng để tái chế giúp tận dụng vật liệu.
Lời giải
Giấy vụn được xử lí để tạo ra giấy mới, nên đây là tái chế. Cần phân biệt với dùng lại một đồ vật mà không xử lí thành sản phẩm mới. Đáp án A.