Mục đích và chuẩn bị
Bài thực hành so sánh tế bào nhỏ cần kính hiển vi với tế bào đủ lớn để quan sát bằng mắt thường hoặc kính lúp.
Chuẩn bị kính hiển vi, kính lúp, lam kính, lamen, ống nhỏ giọt, nước cất, giấy thấm và đĩa petri theo hướng dẫn. Mẫu vật là biểu bì củ hành tây và trứng cá có kích thước phù hợp.
Dụng cụ bóc và cắt mẫu cần giáo viên hướng dẫn, làm mẫu. Cẩn thận với lưỡi sắc, đầu nhọn và mảnh kính; không dùng mẫu thí nghiệm làm thức ăn. Thao tác kính hiển vi theo bài đã học ở chương mở đầu.
Làm tiêu bản biểu bì hành tây
1. Lấy một mảnh biểu bì mỏng ở mặt trong vảy hành theo hướng dẫn. Mẫu quá dày hoặc chồng lên nhau sẽ khó thấy rõ từng tế bào.
2. Nhỏ một giọt nước cất lên lam, đặt mảnh biểu bì vào giọt nước và dàn phẳng.
3. Đặt lamen nghiêng, hạ nhẹ từ một cạnh để hạn chế bọt khí; thấm nước thừa bằng giấy thấm.
4. Đặt tiêu bản trên bàn kính. Bắt đầu với vật kính có độ phóng đại thấp, chỉnh ảnh rõ, rồi tăng độ phóng đại khi cần theo hướng dẫn.
Quan sát hình dạng và cách xếp tế bào; có thể nhận ra thành tế bào. Nhân và tế bào chất có thể rõ hơn khi mẫu, ánh sáng và cách chuẩn bị phù hợp. Không khẳng định đã thấy mọi cấu trúc trong mô hình chỉ vì nhìn thấy tế bào.
Bài luyện
Vì sao khi làm tiêu bản hành cần lấy lớp biểu bì mỏng và dàn phẳng?
Cách chuẩn bị không thay đổi loại tế bào thực vật thành động vật.
Mẫu mỏng vẫn cần kính hiển vi để thấy rõ tế bào nhỏ.
Dàn mẫu không làm tế bào phân chia ngay.
Mẫu mỏng, phẳng giúp phân biệt các tế bào và chi tiết quan sát.
Lời giải
Các lớp mẫu quá dày hoặc chồng nhau che khuất ảnh. Lấy biểu bì mỏng và dàn phẳng giúp nhìn rõ từng tế bào hơn. Đáp án D.
Quan sát tế bào trứng cá
Theo hướng dẫn, lấy một ít trứng cá vào đĩa petri, thêm ít nước và nhẹ nhàng tách chúng rời nhau bằng dụng cụ phù hợp. Quan sát bằng mắt thường hoặc kính lúp, ghi hình dạng và kích thước tương đối.
Vẽ các chi tiết thực sự quan sát được, không tự bổ sung nhân hay các cấu trúc nhỏ nếu chưa nhìn thấy rõ. Độ rõ phụ thuộc mẫu và dụng cụ; không nhìn thấy một cấu trúc không đủ để kết luận cấu trúc đó không tồn tại.
Bài luyện
Quan sát tế bào trứng cá bằng kính lúp nhưng chưa thấy rõ nhân. Kết luận nào phù hợp?
Không thấy rõ trong một quan sát không cho phép kết luận về mọi tế bào động vật.
Kết luận giới hạn đúng ở mẫu, dụng cụ và điều kiện quan sát.
Không thấy rõ nhân bằng kính lúp không phải căn cứ phân loại nhân sơ.
Không thêm chi tiết chưa quan sát được vào báo cáo như dữ kiện thật.
Lời giải
Phải phân biệt cấu trúc tồn tại với cấu trúc có thể nhìn rõ bằng dụng cụ hiện tại. Báo cáo ghi ‘chưa thấy rõ nhân’, không khẳng định tế bào không có nhân. Đáp án B.
Ví dụ: ghi kết quả quan sát
Một báo cáo cần có tên mẫu, dụng cụ, hình vẽ, chú thích cấu trúc thấy rõ và phần chưa quan sát rõ. Ví dụ về cách ghi, không phải kết quả bắt buộc:
| Mẫu | Dụng cụ | Nhận xét có thể ghi khi quan sát được |
|---|---|---|
| Biểu bì hành tây | Kính hiển vi | Tế bào gần hình chữ nhật, xếp sát; thấy ranh giới thành tế bào |
| Trứng cá | Mắt thường hoặc kính lúp | Từng trứng có dạng gần tròn, lớn hơn tế bào hành quan sát trong bài |
Nếu chưa thấy nhân rõ, ghi điều đó. Không chép hình mô hình làm kết quả quan sát thật. Làm đúng câu luyện chỉ giúp chuẩn bị kiến thức, không thay cho việc thực hiện thao tác dưới hướng dẫn.