Lớn lên khác với phân chia
Tế bào mới hình thành thường nhỏ. Nhờ trao đổi chất, tế bào tăng kích thước và khối lượng: đó là sự lớn lên của tế bào.
Nhiều tế bào có khả năng phân chia khi đã lớn tới mức phù hợp. Trong mô hình đơn giản của bài, một tế bào mẹ phân chia tạo hai tế bào con. Phân chia làm tăng số lượng tế bào, khác với việc một tế bào tăng kích thước.
Tế bào không lớn lên vô hạn. Không phải mọi tế bào trưởng thành đều tiếp tục phân chia; khả năng này khác nhau giữa các loại tế bào.
Bài luyện
Một tế bào tăng kích thước nhưng chưa phân chia. Thay đổi nào đang xảy ra?
Chưa phân chia nên chưa có thêm tế bào con.
Tăng kích thước là biểu hiện lớn lên của tế bào.
Một tế bào lớn hơn không có nghĩa đã tạo thành cơ thể gồm nhiều tế bào.
Không có dữ kiện về hoạt động của các tế bào khác.
Lời giải
Lớn lên là tăng kích thước, khối lượng. Phân chia mới tạo thêm tế bào và tăng số lượng. Trường hợp này là lớn lên. Đáp án B.
Ví dụ: đếm số tế bào sau các lần phân chia
Giả sử bắt đầu từ một tế bào, tất cả tế bào con đều tiếp tục phân chia thành hai và không có tế bào chết:
| Số lần phân chia liên tiếp | Tổng số tế bào |
|---|---|
| Chưa phân chia | 1 |
| Lần 1 | 2 |
| Lần 2 | 4 |
| Lần 3 | 8 |
Mỗi lần, số tế bào gấp đôi: 1 → 2 → 4 → 8. Đây là số tế bào đang có sau mỗi lần, không phải cộng 1 + 2 + 4 + 8. Việc gấp đôi chỉ dùng khi đủ các giả sử nêu trên.
Bài luyện
Bắt đầu từ hai tế bào. Mỗi tế bào đều phân chia thành hai qua hai lần liên tiếp, không có tế bào chết. Sau hai lần có bao nhiêu tế bào?
4 là số sau lần thứ nhất: 2 × 2 = 4.
Không cộng hai tế bào ban đầu vào số tế bào con ở lần thứ nhất.
Sau lần 1 có 4, sau lần 2 có 4 × 2 = 8.
16 là số sau ba lần gấp đôi từ hai tế bào, không phải hai lần.
Lời giải
Lần thứ nhất: 2 × 2 = 4 tế bào. Lần thứ hai: 4 × 2 = 8 tế bào. Không cộng tế bào mẹ đã phân chia vào tổng. Đáp án C.
Ý nghĩa đối với cơ thể
Cây non lớn lên thành cây trưởng thành nhờ tế bào lớn lên và số lượng tế bào tăng. Ở cơ thể đa bào, cả hai quá trình cùng góp phần vào sinh trưởng, không chỉ do một tế bào ban đầu cứ to lên mãi.
Khi cơ thể đã trưởng thành và ngừng tăng chiều cao, vẫn có các tế bào mới được tạo ra để thay tế bào già, chết hoặc tổn thương. Chẳng hạn, nhiều tế bào ở bề mặt cơ thể được thay thế trong quá trình sống.
Vì vậy, cơ thể ngừng lớn không có nghĩa mọi tế bào ngừng phân chia. Sự tạo tế bào mới cần được điều khiển phù hợp với nhu cầu cơ thể.
Bài luyện
Cơ thể người đã trưởng thành vẫn tạo ra nhiều tế bào mới. Ý nghĩa nào phù hợp?
Tạo tế bào mới góp phần duy trì cơ thể bằng việc thay thế tế bào cần thay.
Khả năng và tốc độ phân chia khác nhau giữa các loại tế bào.
Tạo tế bào mới không có nghĩa cơ thể tăng chiều cao vô hạn.
Phân chia làm tăng số lượng tế bào, không gộp lại thành một.
Lời giải
Ở cơ thể trưởng thành, sự phân chia của những tế bào phù hợp vẫn tạo tế bào mới để thay thế tế bào già, chết hoặc tổn thương. Đáp án A.