Không phải vật sáng trên trời nào cũng là sao
Mặt Trời, Trái Đất, Mặt Trăng và các sao là những **thiên thể** tự nhiên. Với các thiên thể quen thuộc trong bài, cần phân biệt tự phát sáng với nhìn sáng do phản xạ ánh sáng.
| Nhóm | Đặc điểm dùng để phân biệt | Ví dụ |
|---|---|---|
| Sao | Tự phát ánh sáng | Mặt Trời |
| Hành tinh trong hệ Mặt Trời | Chuyển động quanh Mặt Trời; ánh sáng nhìn thấy chủ yếu là ánh sáng Mặt Trời phản xạ | Trái Đất, Kim tinh |
| Vệ tinh tự nhiên | Chuyển động quanh một hành tinh; không tự phát ánh sáng như sao | Mặt Trăng là vệ tinh tự nhiên của Trái Đất |
Tên quen gọi **Sao Kim** không làm Kim tinh trở thành một ngôi sao. Kim tinh là hành tinh. Mặt Trăng cũng không phải sao: ánh sáng nhìn thấy từ nó là ánh sáng Mặt Trời được phản xạ.
Ngoài ra còn có sao chổi. Tên có chữ “sao” không đủ để xếp sao chổi vào nhóm sao tự phát sáng. Phân loại phải dựa vào đặc điểm, không chỉ dựa vào tên gọi.
Bài luyện
Vì sao không xếp Kim tinh vào nhóm sao dù thường gọi là Sao Kim?
Thời điểm nhìn thấy không quyết định đó là sao hay hành tinh.
Kim tinh chuyển động quanh Mặt Trời, không phải vệ tinh của Trái Đất.
Khoảng cách không phải tiêu chí phân biệt sao với hành tinh.
Đặc điểm của thiên thể quan trọng hơn tên gọi quen thuộc.
Lời giải
Kim tinh là hành tinh chuyển động quanh Mặt Trời, không phải sao tự phát ánh sáng. Nó nhìn sáng chủ yếu do phản xạ ánh sáng Mặt Trời. Đáp án D.
Dùng hai đặc điểm để nhận biết Mặt Trăng
Mặt Trăng chuyển động quanh Trái Đất, nên là vệ tinh tự nhiên của Trái Đất. Nó không tự phát ánh sáng như Mặt Trời; bề mặt được Mặt Trời chiếu sáng phản xạ ánh sáng đến mắt người quan sát.
Như vậy, “chuyển động quanh vật nào?” giúp nhận biết quan hệ vệ tinh; “ánh sáng từ đâu?” giúp phân biệt với sao. Chỉ thấy sáng trên trời chưa đủ để kết luận là sao.
Bài luyện
Thiên thể tự nhiên X chuyển động quanh một hành tinh. Theo đặc điểm đang xét, X thuộc nhóm nào?
Dữ kiện không nói X tự phát sáng; quan hệ chuyển động đã cho là vệ tinh.
Chuyển động quanh hành tinh là đặc điểm của vệ tinh tự nhiên.
Dữ kiện cho X chuyển động quanh hành tinh, không phải quanh Mặt Trời.
Mặt Trời là một sao, không phải vệ tinh của hành tinh.
Lời giải
X là thiên thể tự nhiên chuyển động quanh một hành tinh, nên được nhận biết là vệ tinh tự nhiên của hành tinh đó. Đáp án B.
Bài luyện
Nguồn gốc ánh sáng Mặt Trăng nhìn thấy từ Trái Đất là gì?
Mặt Trăng không tự phát ánh sáng như sao.
Bóng tối không phải nguồn phát ánh sáng.
Mặt Trời chiếu sáng Mặt Trăng; một phần ánh sáng phản xạ đến mắt người quan sát.
Đèn trên Trái Đất không phải nguồn tạo ánh trăng trong bài.
Lời giải
Mặt Trăng không tự phát sáng như Mặt Trời. Bề mặt được Mặt Trời chiếu sáng phản xạ ánh sáng đến Trái Đất, tạo ánh trăng nhìn thấy. Đáp án C.