Đối chiếu đặc điểm giữa các nhóm
| Nhóm | Đặc điểm chính trong bài | Đại diện |
|---|---|---|
| Các lớp Cá | Sống trong nước, hô hấp bằng mang, di chuyển bằng vây | Cá chép, cá mè; cá nhám, cá đuối |
| Lưỡng cư | Thường gắn với môi trường ẩm; ở ếch, nòng nọc có mang, trưởng thành hô hấp bằng da và phổi | Ếch đồng, cóc nhà |
| Bò sát | Có vảy sừng, hô hấp bằng phổi | Thằn lằn, rắn, rùa, cá sấu |
| Chim | Có lông vũ, chi trước biến đổi thành cánh, hô hấp bằng phổi | Bồ câu, vịt, đà điểu, chim cánh cụt |
| Thú (Động vật có vú) | Hô hấp bằng phổi, nuôi con bằng sữa; thường có lông mao, phần lớn đẻ con | Bò, thỏ, voi, cá heo, cá voi |
SGK giới thiệu hai lớp cá chính: Cá sụn có bộ xương bằng sụn, như cá nhám, cá đuối; Cá xương có bộ xương bằng chất xương, như cá chép. Cả hai đều thuộc động vật có xương sống.
Bài luyện
Cá đuối thuộc Cá sụn, có bộ xương bằng sụn. Cách xếp nhóm nào đúng theo bài học?
Bộ xương bằng sụn không làm cá đuối mất đặc điểm có xương sống.
Có xương sống không đòi hỏi mọi phần bộ xương đều bằng chất xương.
Không thể xếp Thân mềm chỉ từ vật liệu của bộ xương.
Nơi sống dưới nước chưa đủ để xếp vào Lưỡng cư.
Lời giải
Cá đuối là đại diện Cá sụn, thuộc động vật có xương sống. Phân biệt vật liệu bộ xương với tiêu chí có xương sống. Đáp án A.
Ví dụ: tên ‘cá heo’ không quyết định nhóm
Cá heo sống trong nước nhưng hô hấp bằng phổi và nuôi con bằng sữa. Những đặc điểm này phù hợp với Thú, không phải các lớp Cá.
Tương tự, đà điểu không bay được nhưng vẫn có lông vũ và các đặc điểm của Chim. Khả năng bay không phải điều kiện bắt buộc để mọi loài được xếp vào Chim.
Bài luyện
Cá heo sống ở nước, hô hấp bằng phổi và nuôi con bằng sữa. Dựa vào các đặc điểm này, cá heo thuộc nhóm nào?
Tên thông thường và nơi sống không thay thế đặc điểm phân loại.
Có phổi không phải đặc điểm riêng của Lưỡng cư.
Nuôi con bằng sữa là dấu hiệu đặc trưng của Thú.
Bò sát không có đặc điểm nuôi con bằng sữa của Thú.
Lời giải
Cá heo được xếp vào Thú. Dấu hiệu quan trọng là nuôi con bằng sữa, kết hợp hô hấp bằng phổi; không xếp theo chữ cá trong tên. Đáp án C.
Một dấu hiệu đơn lẻ có thể gây nhầm
Ếch trưởng thành hô hấp bằng da và phổi, thường sống nơi ẩm. Da ẩm có ý nghĩa với hô hấp, không suy ra ếch có thể sống tốt ở nơi khô chỉ vì đã có phổi.
Rắn không có chân nhưng vẫn thuộc Bò sát. Chim cánh cụt không bay nhưng vẫn thuộc Chim. Khi phân loại, cần đối chiếu đặc điểm của cả nhóm, không đặt điều kiện ‘mọi bò sát đều có bốn chân’ hay ‘mọi chim đều biết bay’.
Bài luyện
Đà điểu có lông vũ, chi trước biến đổi thành cánh nhưng không bay được. Kết luận nào đúng?
Khả năng bay không phải điều kiện bắt buộc của mọi Chim.
Các dấu hiệu nêu ra phù hợp với Chim.
Chạy trên cạn không phải dấu hiệu riêng của Thú.
Không bay chưa đủ để xếp Bò sát; cần đối chiếu lông vũ và vảy sừng.
Lời giải
Đà điểu thuộc Chim vì có các đặc điểm phù hợp như lông vũ và cánh. Nhóm Chim có cả loài không bay được. Đáp án B.