Thức ăn cung cấp năng lượng và chất dinh dưỡng
Gạo, ngô, khoai và lúa mì là những lương thực quen thuộc, thường cung cấp nhiều tinh bột. Thịt, cá, trứng, rau và quả là những thực phẩm được sử dụng cùng lương thực trong bữa ăn.
Cơ thể cần năng lượng để hoạt động và cần chất dinh dưỡng để cấu tạo, duy trì, phát triển. Không có một món ăn duy nhất phù hợp để thay thế mọi loại thức ăn khác.
Các nhóm chất dinh dưỡng
| Nhóm chất | Vai trò cơ bản | Nguồn thức ăn tiêu biểu |
|---|---|---|
| Carbohydrate, gồm tinh bột, đường, chất xơ | Tinh bột và đường cung cấp năng lượng; chất xơ hỗ trợ hoạt động tiêu hóa | Gạo, ngô, khoai, rau quả |
| Protein, tức chất đạm | Góp phần cấu tạo, duy trì và phát triển cơ thể | Thịt, cá, trứng, đậu, đỗ |
| Lipid, tức chất béo | Cung cấp và dự trữ năng lượng; giúp hấp thu một số vitamin | Dầu, mỡ, lạc, vừng |
| Vitamin và chất khoáng | Cần cho hoạt động và phát triển bình thường của cơ thể | Nhiều loại rau, quả, sữa và thực phẩm khác |
Một thực phẩm có thể chứa nhiều nhóm chất, không chỉ nhóm được nêu trong bảng. Sữa có chất đạm, chất béo và chất khoáng; lạc có cả chất béo và chất đạm.
Calcium cần cho xương; vitamin A cần cho thị giác, vitamin D góp phần giúp cơ thể sử dụng calcium. Đây là kiến thức về vai trò, không phải hướng dẫn tự dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung.
Bài luyện
Nhóm thức ăn nào có thể cung cấp nhiều protein?
Nước cần cho cơ thể nhưng không phải nguồn protein trong ví dụ này.
Đường thuộc carbohydrate, không phải nguồn protein tiêu biểu.
Protein có trong cả thực phẩm động vật và thực vật như các ví dụ này.
Dầu ăn chủ yếu cung cấp chất béo.
Lời giải
Thịt, cá và đậu, đỗ là các nguồn protein quen thuộc. Chất đạm không chỉ có trong thực phẩm động vật. Đáp án C.
Ví dụ: vì sao bữa ăn cần nhiều loại thức ăn?
Một bữa ăn có cơm, đậu phụ, rau và một phần dầu trong chế biến cung cấp các nhóm chất khác nhau. Cơm cung cấp nhiều tinh bột; đậu phụ cung cấp protein; rau góp phần cung cấp vitamin, chất khoáng và chất xơ; dầu cung cấp chất béo.
Đây là ví dụ để liên hệ vai trò, không phải khẩu phần cố định cho mọi người. Có thể dùng các thức ăn quen thuộc, phù hợp điều kiện gia đình để tạo sự đa dạng. Nhu cầu còn phụ thuộc lứa tuổi và mức hoạt động; không phải ăn càng nhiều càng tốt.
Bài luyện
Vì sao cần phối hợp nhiều loại thức ăn phù hợp trong bữa ăn?
Các loại thức ăn có thành phần dinh dưỡng khác nhau.
Thức ăn đa dạng giúp phối hợp các nhóm chất cơ thể cần.
Đa dạng không thay thế yêu cầu an toàn thực phẩm.
Lượng ăn cần phù hợp nhu cầu, không tăng vô hạn.
Lời giải
Mỗi loại thức ăn cung cấp các chất với tỉ lệ khác nhau. Phối hợp phù hợp giúp cung cấp nhiều nhóm chất cần thiết; vẫn phải bảo đảm an toàn và lượng ăn phù hợp. Đáp án B.
Bảo quản để hạn chế thực phẩm hư hỏng
Thực phẩm có thể thay đổi màu, mùi, độ cứng hoặc bị mốc khi bảo quản không phù hợp. Tuy nhiên, không thấy dấu hiệu lạ chưa chứng minh thực phẩm luôn an toàn. Không nếm hoặc ngửi sát thực phẩm nghi hỏng để kiểm tra.
| Loại thực phẩm | Cách bảo quản cần chú ý |
|---|---|
| Gạo, ngô khô | Đựng phù hợp, giữ khô, tránh ẩm và côn trùng |
| Thịt, cá và thực phẩm dễ hỏng | Bảo quản lạnh phù hợp; làm theo hướng dẫn trên nhãn |
| Thức ăn đã nấu chín | Giữ sạch, tránh lẫn với đồ sống, bảo quản ở nhiệt độ phù hợp; không để kéo dài ở nhiệt độ phòng |
Khi chuẩn bị thức ăn, giữ tay và dụng cụ sạch, tách đồ sống với đồ chín, nấu chín phù hợp và dùng nước, nguyên liệu an toàn. Không dùng lại thức ăn mốc hoặc ôi thiu bằng cách chỉ bỏ phần đổi màu.
Ví dụ: so sánh gạo khô với gạo ngâm nước
Giáo viên chuẩn bị hai mẫu gạo giống nhau: một mẫu giữ khô, một mẫu thêm nước. Sau thời gian theo dõi, mẫu ngâm nước mềm hơn. Vì lượng nước là điều kiện khác nhau, quan sát giúp nhận biết nước làm thay đổi độ cứng của hạt gạo.
Ghi điều kiện và hiện tượng, không kết luận mọi thực phẩm sẽ biến đổi giống gạo. Mẫu dùng cho thí nghiệm không dùng để ăn. Với thực phẩm hư hỏng, ưu tiên quan sát ảnh hoặc mẫu kín do giáo viên chuẩn bị; không tự để thịt, cá hỏng ở nhà để ngửi thử.
Bài luyện
Cách nào phù hợp để bảo quản gạo khô?
Giữ khô và tránh tác nhân gây hư hỏng phù hợp với gạo khô.
Làm ướt không phải cách bảo quản gạo khô lâu dài.
Cần tránh nguồn gây nhiễm bẩn và hư hỏng.
Không nếm thực phẩm mốc để kiểm tra an toàn.
Lời giải
Gạo khô cần được giữ khô trong dụng cụ phù hợp, tránh ẩm và côn trùng. Không làm ướt để bảo quản hoặc nếm thử khi có dấu hiệu mốc. Đáp án A.