Lực và tác dụng của lực

Khi tay đẩy một chiếc hộp, tay tác dụng lực lên hộp. Khi dây kéo chiếc xe đồ chơi, dây tác dụng lực lên xe. Sự đẩy hoặc kéo của vật này lên vật khác cho thấy có lực tác dụng. Khi mô tả, cần nói rõ **vật nào tác dụng lực lên vật nào**. Trong ví dụ dây kéo xe, xe là vật chịu lực của dây; không chỉ nói chung ‘có lực kéo’.

| Tác dụng | Ví dụ | |---|---| | Vật đang đứng yên bắt đầu chuyển động | Đá vào quả bóng đang nằm yên | | Tăng hoặc giảm tốc độ; dừng lại | Đá tiếp bóng đang lăn; thủ môn bắt bóng | | Đổi hướng chuyển động | Đánh quả bóng đang bay sang hướng khác | | Biến dạng | Nén lò xo, kéo dãn dây cao su | Một lực có thể vừa làm thay đổi chuyển động vừa làm biến dạng vật. Cần dựa vào hiện tượng quan sát, không cho rằng lực chỉ có tác dụng làm vật bắt đầu chuyển động.

Lực tiếp xúc cần sự tiếp xúc trực tiếp giữa vật tác dụng và vật chịu lực, như tay đẩy hộp, lò xo đẩy xe, mặt bàn tác dụng lực ma sát lên miếng gỗ. Lực không tiếp xúc có thể tác dụng dù hai vật không chạm nhau: nam châm hút kẹp sắt từ xa; Trái Đất hút các vật. Lực từ không đổi thành lực tiếp xúc chỉ vì kẹp đã chạm nam châm. Trong thí nghiệm giáo viên hướng dẫn, so sánh lò xo chỉ đẩy xe khi chạm xe với nam châm có thể làm xe khác chuyển động khi chưa chạm nhau. Giữ vị trí và cách quan sát phù hợp; không dùng nam châm nhỏ để chơi hoặc đưa vào miệng.