Lực ma sát và tác dụng trong đời sống

Đẩy nhẹ một miếng gỗ trên bàn, miếng gỗ trượt rồi chậm dần. Lực của mặt bàn tác dụng lên bề mặt miếng gỗ góp phần cản sự trượt. Đó là lực ma sát. Lực ma sát là lực tiếp xúc, xuất hiện do tương tác giữa bề mặt hai vật. Bề mặt nhìn có vẻ nhẵn vẫn có thể gây ma sát; không kết luận ‘nhẵn thì hoàn toàn không có ma sát’.

Kéo nhẹ một hộp nhưng hộp chưa trượt trên bàn: lực ma sát nghỉ có thể giữ hộp không trượt. Kéo để hộp trượt trên bàn: khi đó có lực ma sát trượt giữa hai bề mặt. | Loại | Tình huống nhận biết | |---|---| | Ma sát nghỉ | Hai bề mặt chưa trượt tương đối; lực giữ vật không trượt khi bị kéo hoặc đẩy | | Ma sát trượt | Bề mặt vật đang trượt trên bề mặt vật khác | Không phải vật đứng yên nào cũng nhất thiết đang có lực ma sát nghỉ; cần xét tình huống có xu hướng trượt bị ngăn lại. Quan sát thí nghiệm với vật nhẹ trên mặt bàn theo hướng dẫn, không dùng hàng nặng.

Với hộp đang trượt sang phải trên bàn đứng yên, lực ma sát của bàn lên hộp hướng sang trái, cản sự trượt. Ma sát trong bộ phanh góp phần giảm tốc độ quay của bánh. Khi đi bộ, chân đạp mặt đường về sau; lực ma sát của mặt đường lên chân có thể hướng về trước, giúp người tiến lên. Nếu đường quá trơn, chân dễ trượt, khó bước đi. Vì vậy, không nói ‘mọi lực ma sát luôn ngược chiều chuyển động của vật’.

Lốp cần bám mặt đường để xe khởi hành, đổi hướng và phanh phù hợp. Lốp bị mòn hoặc mặt đường trơn ướt có thể làm giảm khả năng bám, tăng nguy cơ trượt. Không coi phanh gấp là luôn dừng được ngay. Tốc độ và tình trạng lốp, mặt đường ảnh hưởng việc dừng xe; việc kiểm tra, sửa xe do người lớn hoặc người có chuyên môn thực hiện. Không tự thử phanh gấp để học về ma sát.