Vật thể được tạo nên từ chất
Một chiếc thìa làm bằng nhôm: chiếc thìa là **vật thể**, nhôm là **chất** tạo nên vật thể đó. Chất tạo nên các vật thể xung quanh; một vật thể có thể chứa một hoặc nhiều chất.
| Vật thể | Chất có trong vật thể |
|---|---|
| Giọt nước cất | Nước |
| Sợi dây đồng | Đồng |
| Cốc nước đường | Nước và đường |
Có thể phân loại vật thể theo nguồn gốc: hòn đá là vật thể tự nhiên, chiếc thìa là vật thể nhân tạo. Cách phân loại này khác với phân loại vật sống và vật không sống: cây đậu là vật sống, còn hòn đá và chiếc thìa đều là vật không sống.
Bài luyện
Trong cụm từ ‘sợi dây đồng’, đâu là chất tạo nên vật thể?
Sợi dây là vật thể có hình dạng và kích thước nhất định.
Đồng là chất được dùng để làm sợi dây.
Chiều dài là một đặc điểm của vật thể, không phải chất tạo nên nó.
Hình dạng mô tả vật thể, không phải tên chất.
Lời giải
Vật đang xét là sợi dây; chất tạo nên sợi dây đó là đồng. Đáp án B.
Nhận biết tính chất của chất
Màu sắc, thể, tính tan, khả năng dẫn điện, dẫn nhiệt, nhiệt độ nóng chảy và nhiệt độ sôi là những tính chất vật lí. Chẳng hạn, muối ăn là chất rắn, màu trắng và tan trong nước.
Khả năng biến đổi tạo thành chất mới thể hiện tính chất hóa học. Sắt có thể tạo thành gỉ khi để lâu trong không khí ẩm; gỉ là chất khác với sắt ban đầu.
Cần phân biệt **chất đang có đặc điểm gì** với **chất có thể biến đổi thành chất nào**. Không nếm, ngửi trực tiếp hoặc chạm vào hóa chất để nhận biết tính chất.
Ví dụ: so sánh đường và muối ăn
Trong thí nghiệm có giáo viên hướng dẫn, quan sát đường và muối ăn, rồi cho từng chất vào hai cốc nước riêng và khuấy. Cả hai đều ở thể rắn, màu trắng và có thể tan trong nước. Đó là các tính chất vật lí.
Khi giáo viên đun hai mẫu riêng bằng dụng cụ phù hợp, đường chuyển màu nâu rồi đen do biến đổi tạo ra chất khác; muối ăn không có sự biến đổi tương tự trong điều kiện thí nghiệm. Khả năng đường biến đổi khi đun thể hiện tính chất hóa học.
Quan sát từ vị trí an toàn; không tự đun hóa chất hoặc chạm vào dụng cụ nóng. Chỉ màu trắng và tính tan chưa đủ để phân biệt đường với muối ăn.
Bài luyện
Mô tả nào nói về tính chất vật lí của sắt?
Tạo gỉ là sự biến đổi tạo chất mới, thể hiện tính chất hóa học.
Khả năng tạo chất mới thể hiện tính chất hóa học.
Khả năng dẫn điện là tính chất vật lí.
Khả năng cháy tạo chất mới là tính chất hóa học.
Lời giải
Dẫn điện là một tính chất vật lí, không mô tả việc sắt biến đổi thành chất mới. Ba mô tả còn lại đều nói đến sự tạo thành chất khác. Đáp án C.
Bài luyện
Trong thí nghiệm đun đường, nhận xét nào thể hiện tính chất hóa học?
Thể rắn là tính chất vật lí.
Màu sắc ban đầu là tính chất vật lí.
Tính tan là tính chất vật lí.
Khả năng biến đổi tạo chất khác thể hiện tính chất hóa học.
Lời giải
Điểm cần xét là đường biến đổi tạo thành chất khác khi đun, chứ không chỉ thay đổi hình dạng hay thể. Đáp án D.