Mở đầu
Khi một đề đặt amine, amino acid và peptide cạnh nhau, ta không nên gộp tất cả thành “chất có N”. Cần viết đặc điểm cấu tạo nổi bật của từng chất rồi chọn tính chất phù hợp.
Chuỗi nhận biết
Với aniline, glycine và dung dịch protein:
1. Dùng Cu(OH)₂ trong môi trường kiềm: protein cho màu tím biuret; glycine, aniline không cho màu tím đặc trưng này.
2. Dùng nước bromine với hai mẫu còn lại: aniline tạo kết tủa trắng 2,4,6-tribromoaniline; glycine không.
Một hiện tượng dương tính phải gắn với phạm vi mẫu: phenol cũng tạo kết tủa trắng với nước bromine.
Kiểm tra nhanh
Thuốc thử nhận dung dịch protein nhờ nhiều liên kết peptide là gì?
Phản ứng biuret tạo màu tím.
NaCl không nhận riêng liên kết peptide.
Nước không cho dấu hiệu chọn lọc.
Glucose không phải thuốc thử biuret.
Lời giải
**Cách làm**
Protein có nhiều liên kết peptide nên tạo phức màu tím với Cu(OH)₂ trong môi trường kiềm.
Ba tỉ lệ cần tách riêng
- Amine một nhóm N base + HCl: thường 1 : 1.
- Amino acid: đếm riêng số nhóm NH₂ phản ứng acid và số COOH phản ứng base.
- Peptide tuyến tính n gốc: n − 1 liên kết peptide; thủy phân hoàn toàn dùng n − 1 mol H₂O trên 1 mol peptide trong mô hình đơn giản.
Không dùng số nguyên tử N để thay trực tiếp số liên kết peptide; đầu N cũng chứa N nhưng không tạo thêm liên kết peptide. Khi thủy phân hoàn toàn peptide đơn giản có n gốc bằng NaOH, còn phải trung hòa nhóm –COOH đầu C nên thường cần n mol NaOH trên 1 mol peptide.
Ví dụ mẫu: Gly–Ala phản ứng với NaOH
Thủy phân hoàn toàn 0,010 mol Gly–Ala bằng NaOH vừa đủ:
$$\begin{gathered}
\mathrm{Gly{-}Ala+2NaOH\rightarrow}\\
\mathrm{Gly{-}ONa+Ala{-}ONa+H_2O}.
\end{gathered}$$
Trong phương trình viết gọn, Gly–ONa và Ala–ONa lần lượt là muối sodium của glycine và alanine. Một mol dipeptide cần 2 mol NaOH, nên lượng NaOH là 0,020 mol. Thu 0,010 mol mỗi muối; với $M$ muối glycine = 97 và $M$ muối alanine = 111 g/mol:
$$m=0{,}010\times(97+111)=2{,}08\ \mathrm{g}.$$
Không chỉ đếm một liên kết peptide: NaOH còn tạo muối với nhóm –COOH ở đầu C.
Luyện tập
Pentapeptide mạch hở có bao nhiêu liên kết peptide?
Bốn gốc mới có ba liên kết.
$n-1=5-1=4$.
Đây là số gốc amino acid.
Nhiều hơn số chỗ nối.
Lời giải
**Cách làm**
Một mạch gồm 5 gốc cần 4 liên kết peptide để nối liền.
Ghi nhớ
- Phân loại nhóm chức trước khi chọn thuốc thử.
- Tính acid/base theo số NH₂, COOH; tính peptide theo số gốc, liên kết và lượng nước tách/thêm.
Đang học