Mở đầu
Phản ứng xảy ra khi các hạt va chạm với hướng và năng lượng phù hợp. Những yếu tố làm tăng số va chạm trong một đơn vị thời gian thường làm phản ứng nhanh hơn.
Nồng độ
Khi tăng nồng độ chất phản ứng trong dung dịch, số hạt trong một thể tích tăng nên tần suất va chạm thường tăng. Ví dụ Mg thường phản ứng nhanh hơn với HCl có nồng độ lớn hơn nếu các điều kiện khác giống nhau.
Mức tăng tốc độ cụ thể phải theo biểu thức tốc độ hoặc dữ liệu thí nghiệm; không luôn tỉ lệ thuận với nồng độ.
Kiểm tra nhanh
Muốn khảo sát riêng ảnh hưởng của nồng độ HCl đến phản ứng với Mg, cần giữ yếu tố nào như nhau?
Màu không đủ kiểm soát thí nghiệm.
Các yếu tố khác cần giữ như nhau để chỉ nồng độ thay đổi.
Nồng độ là yếu tố cần thay đổi.
Đổi kim loại làm xuất hiện thêm biến.
Lời giải
**Cách làm**
Hai mẫu cần cùng loại, khối lượng và diện tích Mg, cùng nhiệt độ và cách đo; chỉ nồng độ HCl khác.
Áp suất của chất khí
Ở cùng nhiệt độ, nén hỗn hợp khí làm tăng nồng độ các khí, nên các hạt va chạm thường xuyên hơn và tốc độ có thể tăng.
Áp suất chủ yếu có ý nghĩa trực tiếp với chất phản ứng ở pha khí. Thay áp suất ngoài không làm nồng độ của chất rắn hoặc chất lỏng gần như không nén thay đổi đáng kể theo cùng cách.
Diện tích tiếp xúc của chất rắn
Phản ứng của chất rắn với chất khí hoặc dung dịch diễn ra tại bề mặt. Cùng khối lượng, nghiền nhỏ làm tổng diện tích bề mặt tăng nên phản ứng thường nhanh hơn.
Ví dụ bột CaCO₃ phản ứng với HCl nhanh hơn viên đá vôi cùng khối lượng. Nếu HCl dư và CaCO₃ phản ứng hết, lượng CO₂ lí thuyết cuối cùng vẫn bằng nhau; chỉ thời gian tạo khí khác.
Ví dụ mẫu
Cho v = k[A][B] với hai khí trong bình. Nén thể tích còn một nửa, giữ T và số mol ban đầu: mỗi nồng độ gấp hai nên tốc độ tại trạng thái mới gấp bốn.
> **Dễ nhầm:** Nếu chỉ thêm khí trơ vào bình cứng ở cùng T, [A], [B] không đổi nên mô hình cho tốc độ không đổi.
Luyện tập
Hai mẫu CaCO₃ cùng khối lượng và độ tinh khiết phản ứng hết với HCl dư; một mẫu dạng bột, một mẫu dạng viên. Nhận xét nào đúng?
Diện tích chỉ làm đổi tốc độ, không đổi số mol CaCO₃.
Cùng số mol CaCO₃ tạo cùng lượng CO₂; bột có diện tích lớn nên nhanh hơn.
Khối lượng riêng không quyết định theo cách này.
Diện tích tiếp xúc khác nên tốc độ có thể khác.
Lời giải
**Cách làm**
Dạng bột có tổng diện tích tiếp xúc lớn nên phản ứng nhanh hơn. Cùng lượng CaCO₃ phản ứng hết cho cùng lượng CO₂ lí thuyết.
Ghi nhớ
- Nồng độ và áp suất khí ảnh hưởng số hạt trong thể tích; nghiền nhỏ tăng bề mặt chất rắn.
- Các yếu tố này thường đổi tốc độ, không tự làm đổi lượng sản phẩm lí thuyết từ cùng lượng chất giới hạn.
Đang học