Mở đầu
Khi gặp hỗn hợp ethanol, glycerol và phenol, không nên gán cùng một tính chất cho tất cả chỉ vì đều có OH. Ta lập bảng từng phép thử trước khi tính.
Phân biệt ethanol, glycerol, phenol
Một sơ đồ phù hợp:
1. Dùng nước bromine: phenol làm mất màu và tạo kết tủa trắng 2,4,6-tribromophenol.
2. Với hai mẫu còn lại, dùng Cu(OH)₂ mới tạo ở nhiệt độ thường: glycerol hòa tan kết tủa tạo dung dịch xanh lam đậm; ethanol không có hiện tượng đó.
Không dùng Na ở bước đầu vì cả ba chất đều có nhóm OH và đều có thể giải phóng H₂.
Kiểm tra nhanh
Thuốc thử đầu tiên phù hợp nhất để nhận riêng phenol trong nhóm mẫu ethanol, glycerol, phenol là gì?
Phenol tạo kết tủa trắng; hai alcohol không cho hiện tượng đó.
Cả ba chất đều có thể phản ứng với Na.
NaCl không tạo dấu hiệu phân biệt.
Nước không cho hiện tượng chọn lọc.
Lời giải
**Cách làm**
Nước bromine nhận phenol bằng sự mất màu kèm kết tủa trắng 2,4,6-tribromophenol.
Ví dụ mẫu: Tính theo số nhóm OH
Với Na dư, mỗi mol nhóm OH tạo $\tfrac12$ mol H₂:
$$n_{H_2}=\frac12\sum n_i k_i,$$
trong đó $k_i$ là số nhóm OH phản ứng trong một phân tử chất i.
Ví dụ hỗn hợp có 0,10 mol ethanol và 0,10 mol ethylene glycol:
$$n_{H_2}=\frac12(0{,}10\times1+0{,}10\times2)=0{,}15\ \mathrm{mol}.$$
Phải đếm nhóm OH, không chỉ đếm số mol phân tử.
Tính phản ứng bromine của phenol
Theo phản ứng tạo 2,4,6-tribromophenol:
$$n_{Br_2}=3n_{phenol},\qquad n_{kết\ tủa}=n_{phenol}.$$
Nếu bromine giới hạn, xác định chất hết trước rồi mới tính kết tủa. Nếu mẫu còn chất không no hoặc chất khử khác, bromine có thể tham gia phản ứng khác; bài toán phải nêu rõ thành phần.
Luyện tập
0,20 mol glycerol phản ứng hoàn toàn với Na dư tạo bao nhiêu mol H₂?
Chỉ tính một OH trong khi glycerol có ba OH.
Chưa dùng đúng tỉ lệ hai OH tạo một H₂.
$0{,}20\times3/2=0{,}30$ mol.
Đã tính một OH tạo một H₂.
Lời giải
**Cách làm**
Glycerol có 3 nhóm OH nên $n_{H_2}=0{,}20\times3/2=0{,}30$ mol.
Ghi nhớ
- Nước bromine nhận phenol; Cu(OH)₂ ở nhiệt độ thường nhận polyalcohol có OH liền kề.
- Với Na, tính H₂ theo tổng số mol nhóm OH phản ứng.
Đang học