Mở đầu
Keo dán có thể khô hoặc đóng rắn theo những cách khác nhau. Với ba loại quen thuộc trong bài học, ta xem thành phần nào tạo lớp gắn kết giữa hai bề mặt.
Lớp màng kết dính
Keo dán là vật liệu có khả năng kết dính bề mặt của hai vật rắn mà không làm biến đổi bản chất các vật được dán. Keo tạo một lớp màng mỏng bám chắc vào cả hai bề mặt.
- **Keo bay hơi dung môi**: polymer có sẵn; dung môi bay hơi, để lại màng polymer.
- **Keo phản ứng**: các thành phần phản ứng tạo polymer hoặc mạng liên kết ngang tại mối dán.
Keo cyanoacrylate như keo 502 trùng hợp nhanh nhờ hơi ẩm. Vì vậy không giải thích mọi loại keo “khô” bằng cùng một cơ chế.
Kiểm tra nhanh
Keo epoxy hai thành phần cứng lại chủ yếu nhờ quá trình nào?
Không dựa vào đóng băng.
Hai thành phần phản ứng tạo mạng liên kết ngang.
Đóng rắn không nhằm phân hủy.
NaCl không phải cơ chế epoxy.
Lời giải
**Cách làm**
Nhựa epoxy và chất đóng rắn phản ứng tạo mạng polymer ba chiều, làm lớp keo cứng và bền.
Ba loại keo trong bài học
- **Nhựa vá săm** là dung dịch cao su trong xăng, toluene hoặc xylene; dung môi bay hơi để lại lớp cao su vá chỗ thủng.
- **Keo epoxy** gồm hợp chất có hai nhóm epoxy và chất đóng rắn, thường là amine. Khi trộn, các nhóm phản ứng tạo polymer mạng không gian, dùng dán kim loại, gỗ, thủy tinh, chất dẻo, bê tông.
- **Keo poly(urea-formaldehyde)** được điều chế từ urea và formaldehyde bằng trùng ngưng; thêm chất đóng rắn để tạo mạng, thường dùng cho gỗ ván ép.
Dùng keo đúng quy trình
Bề mặt cần sạch và phù hợp với loại keo. Keo dung môi cần thông gió vì dung môi dễ cháy hoặc có hại khi hít; keo nhiều thành phần phải pha đúng tỉ lệ và chờ đủ thời gian đóng rắn.
Không tự trộn các hệ keo hoặc dung môi không tương thích. “Khô bề mặt” chưa chắc đã đóng rắn hoàn toàn.
Ví dụ mẫu
Hai mô tả: (1) dung môi thoát dần, để lại lớp cao su; (2) amine phản ứng với các nhóm epoxy tạo mạng. Mô tả (1) phù hợp nguyên tắc nhựa vá săm, còn (2) phù hợp keo epoxy hai thành phần.
> **Dễ nhầm:** Cả hai đều tạo liên kết giữa bề mặt, nhưng cơ chế hình thành lớp keo khác nhau. Ta không gọi mọi hiện tượng “keo khô” là cùng một phản ứng trùng hợp.
Luyện tập
Vì sao lớp keo dung môi tạo màng khi để ngoài không khí?
Đây là cơ chế chính của keo chứa polymer hòa tan.
Không có biến đổi nguyên tố như vậy.
Không cần cắt mạch để tạo màng.
Nitrogen không phải tác nhân đóng rắn chung.
Lời giải
**Cách làm**
Khi dung môi bay hơi, nồng độ polymer tăng và các chuỗi tạo lớp màng liên tục bám trên bề mặt.
Ghi nhớ
- Keo có thể tạo màng do dung môi bay hơi hoặc đóng rắn bằng phản ứng.
- Hiệu quả phụ thuộc bám dính bề mặt, độ bền lớp keo, điều kiện sử dụng và quy trình an toàn.
Đang học