Mở đầu
Khi đọc thí nghiệm, nhớ tên hóa chất là chưa đủ. Ta cần biết mỗi thao tác nhằm giúp phản ứng xảy ra, tách sản phẩm hay kiểm chứng một nhận xét.
Thí nghiệm thủy phân ethyl ethanoate
Cho khoảng 1,0 mL ethyl ethanoate vào mỗi ống nghiệm:
- Ống (1): thêm khoảng 2 mL dung dịch H₂SO₄ 20%;
- Ống (2): thêm khoảng 2 mL dung dịch NaOH 30%.
Ban đầu, cả hai ống đều tách hai lớp vì ester ít tan trong nước và nhẹ hơn dung dịch nước. Đun cách thủy ở 60–70 °C: lớp ester phía trên ở ống (1) giảm thể tích, còn ống (2) dần thành hỗn hợp đồng nhất.
Kiểm tra nhanh
Sau khi đun cách thủy, ống nghiệm nào dần tạo hỗn hợp đồng nhất?
Trong acid, lớp ester chỉ giảm thể tích.
Trong kiềm, ester bị thủy phân một chiều nên lớp ester mất dần.
Ban đầu cả hai ống đều tách lớp.
Ống kiềm dần đồng nhất.
Lời giải
**Cách làm**
Ống (2) chứa NaOH dần đồng nhất vì ester bị thủy phân trong kiềm theo phản ứng một chiều.
Thí nghiệm xà phòng hóa
Cho khoảng 2 g chất béo và 4 mL dung dịch NaOH 40% vào bát sứ, đun khoảng 10 phút và khuấy liên tục để hai pha tiếp xúc tốt. Nếu nước giảm thì bổ sung để giữ điều kiện phản ứng.
Sau phản ứng, đổ hỗn hợp vào khoảng 30 mL dung dịch NaCl bão hòa và khuấy nhẹ. Để nguội, xà phòng rắn tách ra và nổi lên trên; glycerol cùng các chất tan chủ yếu ở pha nước.
Ví dụ mẫu: Đối chiếu hiện tượng với phản ứng
Trong thí nghiệm thủy phân ester, hai ống được đun ở cùng nhiệt độ. Ống acid vẫn còn lớp ester vì phản ứng thuận nghịch; ống kiềm dần đồng nhất vì tạo muối carboxylate và phản ứng xảy ra một chiều.
Trong thí nghiệm xà phòng hóa, khuấy liên tục giúp chất béo không tan trong nước tiếp xúc tốt hơn với dung dịch NaOH. Dung dịch NaCl bão hòa được thêm sau phản ứng để tách xà phòng ra khỏi hỗn hợp.
Luyện tập
Vì sao phải khuấy liên tục khi đun chất béo với dung dịch NaOH?
Khuấy không tạo thêm NaOH.
Chất béo không tan trong nước; khuấy giúp hai pha tiếp xúc tốt hơn.
Xà phòng hóa tạo glycerol, không ester hóa glycerol.
NaCl được thêm sau phản ứng và không cần làm bay hơi.
Lời giải
**Cách làm**
Chất béo và dung dịch NaOH tạo hai pha; khuấy liên tục làm tăng diện tích tiếp xúc nên phản ứng diễn ra thuận lợi hơn.
Ghi nhớ
- Thí nghiệm thủy phân dùng cùng ester nhưng hai môi trường để so sánh tính thuận nghịch và một chiều.
- Khi xà phòng hóa, khuấy giúp hai pha tiếp xúc, bổ sung nước nếu cần và thêm NaCl bão hòa sau phản ứng để tách xà phòng.
Đang học