Sông phản ánh điều kiện mưa và địa hình
Trong môi trường nhiệt đới ẩm gió mùa, mạng lưới sông dày, sông nhiều nước và có lượng phù sa gắn quá trình xâm thực–vận chuyển. Mưa nhiều cung cấp nước; địa hình chi phối hướng, độ dốc và cách tập trung dòng chảy.
Phù sa ở hạ lưu có liên hệ với vật liệu từ nơi khác trong lưu vực. Không chỉ nhìn điểm đặt trạm trên sông rồi bỏ toàn bộ phần lưu vực ở phía trên.
Mưa theo mùa dẫn tới nhịp nước sông
SGK mô tả mùa lũ thường gắn mùa mưa, mùa cạn gắn mùa khô. Khi mưa thay đổi theo mùa, lượng nước về sông cũng thay đổi. Nhịp cụ thể khác nhau giữa các lưu vực.
Hồ, nước ngầm, thảm phủ, công trình điều tiết và việc dùng nước có thể làm dòng chảy khác với lượng mưa ở đúng một thời điểm. Không suy mọi sông cùng tháng lũ hoặc mực nước tăng ngay cùng lúc với mọi trận mưa.
Đọc số liệu trong phạm vi lưu vực
Muốn nhận xét chế độ nước, cần biết tên sông/trạm, đơn vị, các tháng và nguồn. Xác định mùa nước lớn/nhỏ trên chính dãy số rồi đối chiếu mưa của lưu vực.
Một số đo ở trạm không tự là tổng nước của toàn quốc. Số phù sa cũng cần phạm vi và thời kì; không gọi một tổng số trong tài liệu cũ là hiện trạng năm mới nếu chưa có nguồn tương ứng.
Bài luyện
Điều kiện nào góp phần làm sông nhiều nước?
Độ dốc ảnh hưởng tốc độ dòng chảy nhưng không tự tạo nguồn nước.
Mạng phụ lưu thu gom nước; vẫn cần nguồn cung cấp cho lưu vực.
Khí hậu vẫn có nhịp mùa và phân hóa.
Đúng. Mưa là nguồn nước quan trọng; lượng dòng chảy còn chịu tác động của điều kiện lưu vực và điều tiết.
Lời giải
Mưa là nguồn nước quan trọng; lượng dòng chảy còn chịu tác động của điều kiện lưu vực và điều tiết.
Bài luyện
Vì sao không khẳng định mọi sông có cùng lịch lũ?
Tổng mưa bằng nhau không chứng minh cùng phân bố theo tháng.
Điều tiết có thể thay đổi nhịp dòng chảy so với mưa tự nhiên.
Đúng. Nhịp mưa khác theo vùng, cùng hồ, nước ngầm và điều tiết làm chế độ sông khác nhau; cần đọc từng lưu vực.
Mưa và khí hậu có liên hệ mạnh với nhịp nước sông.
Lời giải
Nhịp mưa khác theo vùng, cùng hồ, nước ngầm và điều tiết làm chế độ sông khác nhau; cần đọc từng lưu vực.
Bài luyện
Muốn giải thích lượng phù sa ở hạ lưu, cần xét phạm vi nào?
Phù sa một sông cần nguồn và vận chuyển vật liệu trong lưu vực tương ứng.
Đúng. Phù sa có thể được xâm thực ở phần trên và vận chuyển xuống hạ lưu; cần xem quan hệ trong lưu vực.
Nguồn phù sa còn từ các quá trình xâm thực trong phần trên lưu vực.
Vật liệu và nước còn từ phần trên lưu vực.
Lời giải
Phù sa có thể được xâm thực ở phần trên và vận chuyển xuống hạ lưu; cần xem quan hệ trong lưu vực.
Bài luyện
Một bảng lưu lượng theo tháng cần đọc kèm thông tin nào?
Đúng. Các thông tin xác định đối tượng và bối cảnh dữ liệu; sau đó mới rút mùa nước lớn/nhỏ và giải thích.
Thiếu đơn vị và phạm vi làm kết luận không rõ.
Một trạm không đại diện mọi sông trong tỉnh.
Chưa đủ để hiểu dãy số theo tháng đang dùng.
Lời giải
Các thông tin xác định đối tượng và bối cảnh dữ liệu; sau đó mới rút mùa nước lớn/nhỏ và giải thích.
Đang học