Hai cột số liệu của bốn trạm
| Trạm | Mưa năm (mm) | Độ ẩm TB năm (%) |
|---|---|---|
| Lạng Sơn |1318 |83 |
| Láng |1670 |81 |
| Huế |2936 |84 |
| Cà Mau |2394 |83 |
Nguồn: bảng 2.2 SGK tr. 11, dẫn Quy chuẩn số liệu điều kiện tự nhiên dùng trong xây dựng 2022. Phạm vi là các trạm; năm tài liệu không đồng nghĩa năm quan trắc duy nhất.
Chọn phép tính theo câu hỏi
Huế có tổng mưa lớn hơn Lạng Sơn 2936−1318=1618 mm. Nếu hỏi gấp bao nhiêu lần, tính 2936÷1318≈2,23 lần. Hai phép tính trả lời hai câu hỏi khác nhau.
Độ ẩm Huế 84%, Láng 81%: chênh lệch là 3 điểm phần trăm. Nếu tính mức chênh lệch tương đối so với 81%, dùng(84−81)÷81×100≈3,70%; không gọi hai kết quả này là một.
Cùng độ ẩm chưa chắc cùng lượng mưa
Lạng Sơn và Cà Mau cùng độ ẩm 83%, nhưng tổng mưa 1318 mm và 2394 mm khác nhau. Không thể lấy độ ẩm 83% suy ra một lượng mưa duy nhất.
Tự tính một chênh lệch, một tỉ số và viết hai nhận xét từ bảng. Mỗi nhận xét phải nêu đúng chỉ tiêu và trạm; không suy mọi địa điểm của một tỉnh có cùng số đo.
Bài luyện
Mưa năm Huế nhiều hơn Lạng Sơn bao nhiêu?
4254 là tổng 2936+1318, không phải chênh lệch.
2,23 là tỉ số xấp xỉ theo lần, không phải chênh lệchmm.
Phép trừ lượng mưa giữ đơn vịmm.
Đúng. 2936−1318=1618 mm. Câu hỏi “nhiều hơn bao nhiêu” yêu cầu chênh lệch tuyệt đối.
Lời giải
2936−1318=1618 mm. Câu hỏi “nhiều hơn bao nhiêu” yêu cầu chênh lệch tuyệt đối.
Bài luyện
Mưa Huế gấp khoảng bao nhiêu lần Lạng Sơn theo bảng?
Đã đảo lấy 1318÷2936, trong khi hỏi Huế so với Lạng Sơn.
Đã nhân thêm 100 khi đơn vị hỏi là lần.
Đúng. Lấy 2936÷1318≈2,23. Tỉ số theo lần không cần nhân 100.
1618 là chênh lệchmm, không phải tỉ số.
Lời giải
Lấy 2936÷1318≈2,23. Tỉ số theo lần không cần nhân 100.
Bài luyện
Độ ẩm 84% và 81% chênh nhau bao nhiêu điểm phần trăm?
mm là đơn vị lượng mưa, không là điểm phần trăm độ ẩm.
Đúng. Hiệu hai tỉ lệ là 84−81=3 điểm phần trăm; khác với tỉ lệ thay đổi tương đối 3÷81×100.
3,70% là mức chênh tương đối nếu lấy 81 làm gốc, không phải hiệu hai tỉ lệ.
Đã cộng 84+81 thay vì trừ.
Lời giải
Hiệu hai tỉ lệ là 84−81=3 điểm phần trăm; khác với tỉ lệ thay đổi tương đối 3÷81×100.
Bài luyện
Lạng Sơn và Cà Mau cùng 83% độ ẩm cho phép kết luận gì?
Đúng. Phải giữ đúng đại lượng: độ ẩm giống nhau không suy ra mưa hoặc nhịp tháng giống nhau.
Bảng ghi 1318 và 2394 mm, không bằng nhau.
83% độ ẩm không phải số ngày mưa.
Một số trung bình năm không xác định diễn biến mọi tháng.
Lời giải
Phải giữ đúng đại lượng: độ ẩm giống nhau không suy ra mưa hoặc nhịp tháng giống nhau.
Đang học