Hai loại tọa độ có vai trò khác nhau
Vĩ độ cho biết vị trí bắc hoặc nam so với Xích đạo; kinh độ cho biết vị trí đông hoặc tây so với kinh tuyến gốc. Khi các địa điểm cùng ở bán cầu Bắc, vĩ độ lớn hơn tương ứng vị trí xa hơn về phía bắc.
Các kinh độ của bốn điểm ở phía đông kinh tuyến gốc. Với hai điểm cực Tây và Đông trong bảng, kinh độ lớn hơn ở phía đông. Không so số vĩ độ với số kinh độ để kết luận điểm nào ở phía đông.
Các điểm cực của phần đất liền
| Điểm cực | Tọa độ và địa danh theo SGK |
|---|---|
| Bắc |23°23′B; xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang |
| Nam |8°34′B; xã Đất Mũi, tỉnh Cà Mau |
| Tây |102°09′Đ; xã Sín Thầu, tỉnh Điện Biên |
| Đông |109°28′Đ; xã Đại Lãnh, tỉnh Khánh Hòa |
Nguồn: SGK Địa lí 12 KNTT, tr. 5, bản cập nhật sau sắp xếp 2025. Tên tỉnh ở bảng là tên trong bản cập nhật; cần đọc cùng phạm vi “phần đất liền”.
Giữ phạm vi khi dùng tọa độ
Khoảng vĩ độ từ điểm cực Nam đến cực Bắc trong bảng mô tả phần đất liền. Việt Nam còn có các đảo và vùng biển, nên không dùng khoảng này làm toàn bộ phạm vi lãnh thổ.
Khi ghi kết quả đọc bản đồ, nêu điểm cực, loại tọa độ, kí hiệu B hoặc Đ và địa danh. Ví dụ: điểm cực Bắc phần đất liền có vĩ độ 23°23′B, thuộc xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang theo SGK cập nhật.
Bài luyện
Theo bảng, địa danh nào gắn điểm cực Bắc đất liền trong SGK cập nhật?
Đây là điểm cực Nam đất liền.
Đây là điểm cực Tây đất liền.
Đây là điểm cực Đông đất liền.
Đúng. Đọc hàng “Bắc”: 23°23′B, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang; không dùng tên tỉnh trong bản trước sắp xếp thay bảng hiện tại.
Lời giải
Đọc hàng “Bắc”: 23°23′B, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang; không dùng tên tỉnh trong bản trước sắp xếp thay bảng hiện tại.
Bài luyện
Tọa độ nào dùng để so sánh vị trí bắc–nam của hai điểm cực đất liền?
Hai số thuộc hai loại tọa độ, không so trực tiếp như cùng vĩ độ.
Một vĩ độ và một kinh độ không tạo cặp so sánh bắc–nam.
Đúng. Cả hai vĩ độ đều ở bán cầu Bắc.23°23′ lớn hơn 8°34′ nên điểm đầu nằm xa hơn về phía bắc.
Đây là kinh độ, dùng cho quan hệ tây–đông.
Lời giải
Cả hai vĩ độ đều ở bán cầu Bắc.23°23′ lớn hơn 8°34′ nên điểm đầu nằm xa hơn về phía bắc.
Bài luyện
Từ 102°09′Đ đến 109°28′Đ trong bảng là quan hệ giữa hai điểm nào?
Các tọa độ này không mô tả mọi đường địa giới tỉnh.
Đúng. Kí hiệu Đ cho biết kinh độ đông; bảng gắn 102°09′Đ với Sín Thầu và 109°28′Đ với Đại Lãnh, đều là điểm cực phần đất liền.
Bắc–Nam được mô tả bằng cặp vĩ độ trong bảng.
Bảng chỉ nêu các điểm cực đất liền.
Lời giải
Kí hiệu Đ cho biết kinh độ đông; bảng gắn 102°09′Đ với Sín Thầu và 109°28′Đ với Đại Lãnh, đều là điểm cực phần đất liền.
Bài luyện
Nhận xét nào giữ đúng giới hạn của bảng?
Đúng. Bảng có phạm vi phần đất liền; các bộ phận khác của lãnh thổ cần đọc thêm nguồn tương ứng.
Bảng không giới hạn phạm vi mọi đảo.
Vùng biển có phạm vi và cách xác định riêng.
Loại tọa độ được xác định bởi khái niệm và kí hiệu, không do tên địa danh.
Lời giải
Bảng có phạm vi phần đất liền; các bộ phận khác của lãnh thổ cần đọc thêm nguồn tương ứng.
Đang học