Quy mô lớn, tốc độ tăng có xu hướng giảm
Theo SGK, năm 2024 Việt Nam có 101,3 triệu người, đứng thứ ba Đông Nam Á và thứ 16 thế giới. Đây là số liệu và thứ hạng của năm 2024.
Quy mô dân số là số người; tỉ lệ tăng dân số phản ánh mức tăng tương đối. Tỉ lệ giảm nhưng còn dương thì quy mô vẫn có thể tiếp tục tăng.
Đối chiếu số người với tỉ lệ
| Năm | Triệu người | Tỉ lệ tăng (%) |
|---|---|---|
| 1979 | 52,7 | 2,16 |
| 1989 | 64,4 | 2,10 |
| 1999 | 76,5 | 1,51 |
| 2009 | 86,0 | 1,06 |
| 2019 | 96,5 | 1,15 |
| 2024 | 101,3 | 1,03 |
Nguồn: hình 7.1, SGK trang 34. Hai khung hình dùng chung năm nhưng có đơn vị và thang dọc riêng.
Nhận xét xu hướng cùng biến động từng mốc
Từ 1979 đến 2024, dân số tăng 101,3−52,7=48,6 triệu người. Tỉ lệ tăng giảm theo xu hướng chung, nhưng năm 2019 cao hơn 2009; không nói mọi mốc đều giảm.
Khi giải thích gia tăng tự nhiên cần xét sinh và tử. Chỉ tiêu ghi “tỉ lệ tăng dân số” trên hình không tự đổi tên thành gia tăng tự nhiên; cần đọc đúng tên và bối cảnh của nguồn.
Bài luyện
Từ năm 1979 đến 2024, quy mô dân số theo bảng tăng bao nhiêu?
Đã đổi chênh lệch số người thành tỉ lệ.
Đây là quy mô cuối kì, chưa trừ đầu kì.
Đã nhầm chênh lệch tỉ lệ với đơn vị quy mô.
Đúng. 101,3−52,7=48,6 triệu người; lấy cùng chỉ tiêu và giữ đơn vị.
Lời giải
101,3−52,7=48,6 triệu người; lấy cùng chỉ tiêu và giữ đơn vị.
Bài luyện
Vì sao tỉ lệ tăng giảm chưa có nghĩa quy mô dân số giảm?
Một đại lượng là số người, một đại lượng là tỉ lệ.
Tỉ lệ tăng vẫn phản ánh biến động tương đối.
Đúng. Tăng chậm là mức tăng tương đối thấp hơn; quy mô vẫn tăng nếu mức tăng còn dương.
Cần xét dấu và giá trị của mức tăng.
Lời giải
Tăng chậm là mức tăng tương đối thấp hơn; quy mô vẫn tăng nếu mức tăng còn dương.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng về tỉ lệ tăng trong bảng?
1,03% chỉ là mốc 2024 trong bảng.
Đúng. Phải nêu xu hướng cùng biến động cụ thể, tránh biến “xu hướng” thành “liên tục”.
1,15% năm 2019 cao hơn 1,06% năm 2009.
Xu hướng chung từ 2,16% xuống 1,03%.
Lời giải
Phải nêu xu hướng cùng biến động cụ thể, tránh biến “xu hướng” thành “liên tục”.
Bài luyện
Cách dùng tên chỉ tiêu nào phù hợp hình 7.1?
Đúng. Tên, đơn vị và phạm vi của chỉ tiêu quyết định cách đọc và giải thích.
Cùng đơn vị không có nghĩa cùng đại lượng.
Cần xác định đúng thành phần và cách tính của nguồn.
Tỉ lệ khác số tuyệt đối.
Lời giải
Tên, đơn vị và phạm vi của chỉ tiêu quyết định cách đọc và giải thích.
Đang học