Lũ, lũ quét, ngập lụt và nguyên nhân

Lũ sông là mực nước sông dâng trong một khoảng thời gian rồi xuống. Lũ quét xảy ra đột ngột trên sườn dốc, sông suối nhỏ miền núi; dòng xiết thường mang bùn đá, lên và xuống nhanh, sức tàn phá lớn. Ngập lụt là mặt đất bị ngập do mưa lớn, lũ, triều cường hoặc nước biển dâng. “Lũ lụt” trong bài là cách nói chung, không làm mất khác biệt giữa các hiện tượng.

Mưa lớn kéo dài, địa hình và mạng lưới sông chi phối tập trung, truyền và thoát nước. Sông suối hẹp, dốc ở miền núi dễ có dòng chảy nhanh; đồng bằng thấp có thể ngập trên diện rộng. Mưa lớn gia tăng trong điều kiện biến đổi khí hậu có thể làm tình trạng nghiêm trọng hơn. Nhưng cần kiểm dẫn chứng cho sự kiện cụ thể; không lấy nhận định chung thay số liệu mưa, dòng chảy tại địa bàn.

Đường giao thông, thủy lợi có thể cản dòng tự nhiên nếu bố trí, vận hành chưa phù hợp. Điều tiết hồ thiếu hợp lí, đê đập hư hỏng, phá rừng cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ. Giải thích cần nối tác động với lưu vực và điều kiện mưa. Không quy mọi trận lũ về một công trình hoặc coi mọi công trình đều gây ngập; công trình phòng chống phù hợp có thể giảm hậu quả.