Chuẩn bị dữ liệu và hiểu phạm vi
Trích bảng 12.2 SGK, sản lượng cao su, đơn vị triệu tấn:
| Năm | Đông Nam Á | Thế giới |
|---|---:|---:|
| 2000 | 5,3 | 7,1 |
| 2010 | 8,0 | 10,8 |
| 2020 | 10,7 | 14,0 |
Nguồn: SGK Địa lí 11, tr.56; FAO, 2022. Đông Nam Á nằm trong tổng thế giới. Hai dãy có thể đặt cạnh nhau để so, nhưng không cộng thành tổng mới vì sẽ tính Đông Nam Á hai lần.
Bài luyện
Vì sao không cộng sản lượng Đông Nam Á với tổng thế giới?
Cả hai cùng dùng triệu tấn.
Đông Nam Á là một bộ phận của tổng thế giới.
Cùng năm và chỉ tiêu có thể so đúng phạm vi.
Đúng. Phải nhận diện quan hệ phần–tổng.
Lời giải
Sản lượng khu vực là một phần của tổng toàn cầu. Nếu muốn phân chia thế giới phải lấy Đông Nam Á và phần thế giới còn lại, không lấy phần và tổng làm hai phần cộng nhau.
Tự vẽ và đối chiếu
Vẽ biểu đồ cột ghép: trục tung triệu tấn từ 0; trục hoành ba năm cách nhau 10 năm; mỗi nhóm hai cột dùng cùng thang đo, màu và chú giải nhất quán. Thêm tên biểu đồ, mốc giai đoạn và nguồn. Sau khi tự vẽ, đối chiếu hình trong bài để kiểm độ cao và cách ghi nhãn.
Nếu dùng cột chồng, trước hết tính các khu vực khác = thế giới − Đông Nam Á: 1,8; 2,8; 3,3 triệu tấn. Hai phần chồng mới có tổng bằng thế giới. Không dùng hai cột chồng lần lượt là khu vực và tổng thế giới.
Bài luyện
Nếu dùng cột chồng cho năm 2020, hai phần nào đúng?
Đã đổi nhãn và không giữ tổng.
3,3 là phần còn lại, không phải Đông Nam Á.
Đúng. Hai phần cộng thành 14,0.
Đã cộng trùng khu vực vào tổng.
Lời giải
Phần khác = 14,0 −10,7 =3,3 triệu tấn. Cột chồng cần những bộ phận không trùng lặp; tổng hai phần đúng bằng sản lượng thế giới.
Tính rồi giải thích mức thay đổi
Cả khu vực và thế giới đều có sản lượng tăng ở ba mốc. Đông Nam Á tăng 10,7 −5,3 =5,4 triệu tấn từ 2000 đến 2020. Năm 2020, tỉ trọng =10,7/14,0 ×100 ≈76,4%.
Tỉ trọng lớn thể hiện vai trò sản xuất, không tự là tỉ trọng xuất khẩu hay lợi nhuận. Viết đoạn nhận xét có ít nhất một so sánh quy mô, một phép tính và một giới hạn của dữ liệu. Hoàn thành bằng biểu đồ tự vẽ và đoạn nhận xét, không chỉ câu luyện.
Bài luyện
Tỉ trọng sản lượng cao su Đông Nam Á trong thế giới năm 2020 xấp xỉ bao nhiêu?
24,7 là kết quả cộng trùng hai quy mô, không phải tỉ trọng.
Đúng. Lấy 10,7 chia 14,0 rồi nhân 100.
Đã đảo phần và tổng trong phép chia.
3,3 là chênh lệch triệu tấn, chưa phải tỉ trọng.
Lời giải
Tỉ trọng = sản lượng khu vực/sản lượng thế giới ×100 =10,7/14,0 ×100 ≈76,4%. Mẫu số là tổng tương ứng, cùng chỉ tiêu, cùng năm.
Bài luyện
Nhận xét nào phù hợp giới hạn dữ liệu?
Đúng. Mỗi nhận định cần chỉ tiêu tương ứng.
Sản lượng và lợi nhuận là hai đại lượng khác.
Bảng không có dữ liệu từng năm.
Cần sản phẩm vẽ và nhận xét thực tế.
Lời giải
Bảng đo sản lượng ở ba năm. Có thể so quy mô, tỉ trọng theo các mốc, còn doanh thu, lợi nhuận, xuất khẩu hoặc diễn biến từng năm cần dữ liệu riêng.
Đang học