Hai phép tính, hai mẫu số
Dùng bảng 9.2 SGK, năm 2021: đầu tư ra nước ngoài của EU 687,1 tỉ USD, thế giới 2 120,2 tỉ USD; xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ EU 8 670,6 tỉ USD, thế giới 27 876,8 tỉ USD.
Tỉ trọng đầu tư =687,1/2 120,2×100≈32,4%. Tỉ trọng xuất khẩu =8 670,6/27 876,8×100≈31,1%. Đây là kết quả làm tròn đến một chữ số thập phân theo chính bảng đã cho.
Bài luyện
Muốn tính tỉ trọng đầu tư ra nước ngoài của EU so với thế giới, phép tính nào đúng?
Mẫu số là xuất khẩu, khác chỉ tiêu đầu tư.
Đã đảo phần và tổng.
Đây là tổng hai số, không phải tỉ trọng.
Đúng. Phần EU chia tổng thế giới cùng chỉ tiêu.
Lời giải
Tỉ trọng = phần/tổng tương ứng ×100. Cùng đơn vị giúp triệt tiêu khi chia, kết quả là phần trăm.
Tự vẽ hai cột phần trăm
Vẽ hai cột cho hai chỉ tiêu trên cùng trục tung% từ 0 đến 100; trục hoành ghi rõ tên từng chỉ tiêu. Ghi tên biểu đồ, năm 2021, giá trị đã làm tròn và nguồn bảng 9.2 SGK. Kiểm chiều cao cột ứng với 32,4 và 31,1%.
Hai tỉ trọng độc lập không phải hai phần của một tổng, nên không cộng chúng thành 100% trong một hình tròn. Nếu chọn dạng cơ cấu, mỗi chỉ tiêu phải có cơ cấu EU/phần còn lại của thế giới riêng.
Bài luyện
Vì sao không ghép 32,4% và 31,1% thành hai phần của một hình tròn 100%?
Tỉ trọng của hai lĩnh vực có thể khác nhau.
Mẫu số phải là tổng tương ứng, không chọn theo độ lớn.
Đúng. Đây là hai chỉ tiêu độc lập.
Phần trăm có thể biểu diễn bằng cột phù hợp.
Lời giải
Đầu tư và xuất khẩu không là hai phần cùng một đại lượng. Có thể dùng hai cột% hoặc hai cơ cấu riêng, không ghép thành một tổng.
Nhận xét theo bằng chứng
Tỉ trọng cả hai chỉ tiêu đều khoảng ba phần mười thế giới theo số liệu 2021. Đầu tư cao hơn xuất khẩu khoảng 32,4−31,1=1,3 điểm phần trăm khi dùng các số đã làm tròn. Nhận xét này cho thấy vai trò lớn ở hai hoạt động, chưa đủ khẳng định mọi lĩnh vực EU đều đứng đầu.
Sản phẩm thực hành cần có bảng tính, biểu đồ tự vẽ và nhận xét. Câu luyện giúp kiểm phương pháp, không thay thao tác vẽ và rà nguồn.
Bài luyện
Theo hai tỉ trọng đã làm tròn, chênh lệch là bao nhiêu?
Hai số là hai chỉ tiêu cùng năm, không là hai năm của đầu tư.
Đúng. 32,4−31,1=1,3.
Hiệu hai tỉ trọng không cho giá trị tiền.
Đây là tổng, không phải chênh lệch.
Lời giải
So sánh tỉ trọng cùng năm bằng hiệu theo điểm phần trăm. Không chuyển thành giá trị tiền hoặc tốc độ tăng theo thời gian.
Bài luyện
Bản thực hành nào đáp ứng yêu cầu?
Đúng. Cần đủ sản phẩm và cách giải thích.
Không biết mỗi số phản ánh đại lượng nào.
Cần thao tác, sản phẩm thực hành riêng.
Phải giữ năm của dữ liệu.
Lời giải
Bài thực hành đòi hỏi tự tính, vẽ, ghi thông tin và nhận xét. Năm, đơn vị, chỉ tiêu, nguồn là những phần giúp kiểm chứng.
Đang học