Ba lớp thông tin, ba cách đọc
Mở hình 1.1, tr.6 SGK: màu nền thể hiện HDI theo chú giải; cột biểu thị GNI/người với đơn vị nghìn USD; các hình tròn thể hiện cơ cấu GDP theo những phần của nguồn. Mỗi lớp cho một loại thông tin, không lấy kích thước cột làm tỉ lệ dân số hay màu HDI làm ngay nhãn nhóm phát triển.
Ví dụ, số khoảng 47,5 trên cột Đức là nghìn USD/người, tương ứng gần 47 500 USD/người sau làm tròn; bảng 1.1 ghi chi tiết 47 520 USD/người. Chênh lệch ở mức làm tròn không có nghĩa hai đại lượng khác nhau.
Bài luyện
Cột GNI/người ghi 47,5 với đơn vị nghìn USD được đọc thế nào?
Đã bỏ chữ nghìn trong đơn vị.
Cột không thể hiện tỉ lệ dân số.
Đã đổi cả chỉ tiêu bình quân và đơn vị.
Đúng. Một nghìn USD bằng 1 000 USD.
Lời giải
47,5 nghìn USD/người = 47 500 USD/người. Bản đồ có thể làm tròn so với bảng chi tiết; phải đọc đơn vị trước khi đối chiếu.
Chọn nước và lập bảng đối chiếu
Chọn ít nhất hai nước phát triển và hai nước đang phát triển từ các ví dụ trong bài, chẳng hạn Đức, Nhật Bản; Bra-xin, Việt Nam. Tìm vị trí trên hình 1.1, đọc GNI/người, cơ cấu GDP và HDI theo chú giải, rồi đối chiếu bảng 1.1.
Lập bảng có tên nước, năm, từng chỉ tiêu và đơn vị. Với cơ cấu, giữ cả thuế sản phẩm trừ trợ cấp nếu dùng bảng nguồn này. Viết nhận xét về điểm giống, khác, kèm ít nhất một phép tính có đơn vị và giới hạn. Không lấy trung bình đơn giản của bốn nước rồi gọi là số của cả thế giới.
Bài luyện
Bảng thực hành nào đủ căn cứ hơn?
Không được sửa mốc để làm số có vẻ mới.
Đã thay cấu trúc nguồn và thiếu minh bạch.
Đúng. Như vậy có thể đối chiếu bản đồ và bảng.
Thiếu bối cảnh để hiểu số.
Lời giải
Sản phẩm cần giữ năm, phạm vi, đơn vị, nguồn và cấu trúc dữ liệu. Nếu xử lí phải lưu cách tính, không tự sửa số hoặc nhãn.
Thu thập thêm một hồ sơ có thể kiểm tra
Chọn một nước quan tâm; xác định câu hỏi và những thông tin kinh tế, xã hội cần tìm. Ưu tiên cơ quan thống kê, Ngân hàng Thế giới hoặc UNDP phù hợp từng chỉ tiêu; đọc tên chỉ tiêu, năm dữ liệu và năm công bố. Không chỉ lấy một ảnh bảng từ nơi chưa rõ nguồn.
Hồ sơ ngắn có vị trí, dữ kiện chính, nhận xét và tài liệu tham khảo. Khi nguồn mới khác SGK, giữ rõ hai mốc, phương pháp và phạm vi trước khi so. Tự hoàn thành bảng, thao tác bản đồ và sản phẩm thu thập; các câu luyện dưới đây không thay hoạt động thực hành.
Bài luyện
Một báo cáo công bố năm 2022 dùng dữ liệu năm 2020. Khi ghi nhận xét nên ghi gì?
Thiếu mốc làm giảm khả năng kiểm chứng.
Đúng. Hai mốc có ý nghĩa khác nhau.
Đã đổi năm của dữ liệu.
Không giữ bối cảnh thời gian.
Lời giải
Năm quan sát của chỉ tiêu khác năm tài liệu xuất bản. Ghi đủ khi cần: dữ liệu 2020, nguồn công bố 2022, không tự gọi là dữ liệu 2022 hoặc hiện tại.
Bài luyện
Vì sao chưa thể gọi trung bình đơn giản của bốn nước được chọn là GNI/người thế giới?
Đúng. Cần đúng phạm vi và cách tính.
Dân số các nước khác nhau.
Đó là suy quá phạm vi và phương pháp.
Tên bảng không đổi đối tượng dữ liệu.
Lời giải
Bốn nước là ví dụ học tập. Muốn tính GNI/người của phạm vi rộng phải dùng tổng GNI và tổng dân phù hợp, không lấy trung bình một mẫu tùy chọn rồi đổi nhãn.
Đang học