Hai đại lượng trong cùng một bảng
Bảng trích bảng 8.1 SGK; GDP theo giá hiện hành, đơn vị tỉ USD; tốc độ tăng tính bằng %.
| Năm | GDP | Tốc độ tăng (%) |
|---|---:|---:|
| 2000 | 655,5 | 4,4 |
| 2005 | 891,6 | 3,2 |
| 2010 | 2 208,9 | 7,5 |
| 2015 | 1 802,2 | −3,5 |
| 2019 | 1 873,3 | 1,2 |
| 2020 | 1 448,6 | −3,9 |
Nguồn: SGK11 KNTT, tr.35; Ngân hàng Thế giới, 2022. GDP giá hiện hành tăng đầu–cuối nhưng không tăng liên tục qua mọi mốc. Tốc độ tăng biến động, có mốc âm.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng về GDP giá hiện hành trong bảng?
Các đoạn 2010–2015 và 2019–2020 có mốc sau thấp hơn.
1 448,6 vẫn lớn hơn 655,5.
Quy mô và tốc độ là hai đại lượng khác nhau.
Đúng. Có tăng đầu–cuối đồng thời có mốc giảm.
Lời giải
Đối chiếu trực tiếp giá trị GDP từng mốc. Tốc độ âm tại năm 2020 không có nghĩa GDP năm đó thấp hơn mọi mốc xa trước đó.
Tính thay đổi đúng đại lượng
GDP giá hiện hành năm 2020 so năm 2000 tăng 1 448,6 − 655,5 = 793,1 tỉ USD. Riêng từ 2019 đến 2020 giảm 1 873,3 − 1 448,6 = 424,7 tỉ USD.
Hiệu này khác tốc độ tăng GDP −3,9% trong cột nguồn. Giá hiện hành bằng USD có ảnh hưởng của giá, tỉ giá và sản xuất, còn tốc độ tăng có cơ sở thống kê riêng; không dùng hai cột như cùng một phép quy đổi trực tiếp.
Bài luyện
Mức giảm GDP giá hiện hành từ 2019 đến 2020 là bao nhiêu?
Đây là tổng hai GDP, không phải mức giảm.
Đây là mức tăng GDP giá hiện hành 2000–2020.
Đúng. 1 873,3 − 1 448,6 = 424,7.
−3,9 là tốc độ %, không phải mức giảm bằng tiền.
Lời giải
Giữ hai mốc được hỏi và cùng đơn vị: 1 873,3 − 1 448,6 = 424,7 tỉ USD. Không lấy số ở cột tăng trưởng để trả lời mức thay đổi tiền.
Viết nhận xét cho phần kinh tế
Một nhận xét có căn cứ gồm phạm vi, thời gian, chiều biến động và số minh chứng. Chẳng hạn: theo bảng nguồn 2000–2020, GDP giá hiện hành Bra-xin cuối kì lớn hơn đầu kì, nhưng biến động; tốc độ tăng có năm âm, cho thấy quá trình tăng trưởng không ổn định.
Nếu tự vẽ đường GDP, khoảng năm phải là 5, 5, 5, 4, 1 năm. Đường GDP tổng và tốc độ tăng có đơn vị khác nhau; khi trình bày cần trục, chú giải rõ hoặc tách hai biểu đồ. Giải thích nguyên nhân cần tư liệu ngoài diễn biến của đường.
Bài luyện
Vì sao chưa thể từ mức giảm USD giá hiện hành suy ngay tốc độ tăng trưởng thực?
Không thể đổi đại lượng bằng thay nhãn.
Đúng. Phải giữ cách đánh giá của nguồn.
Tốc độ âm khác quy mô GDP âm.
Cột tốc độ có đơn vị %.
Lời giải
Tăng trưởng thực và thay đổi USD giá hiện hành không phải cùng chỉ tiêu. Cần số liệu theo cơ sở giá và phương pháp phù hợp.
Bài luyện
Nhận xét nào nên dùng trong báo cáo từ riêng bảng này?
Đúng. Giữ phạm vi mà bảng chứng minh.
Tổng quốc gia chưa chứng minh phân bố theo ngành, vùng.
Nguyên nhân cần tư liệu và lập luận bổ sung.
Phải giữ mốc thống kê nguồn.
Lời giải
Nhận xét cần tương ứng độ chi tiết dữ liệu. Bảng quốc gia theo mốc năm không thay số ngành, vùng hoặc bằng chứng nguyên nhân.
Đang học