Trị giá hàng hóa và dịch vụ toàn thế giới
Đơn vị: tỉ USD. Cần giữ đúng đối tượng hàng hóa và dịch vụ, không đổi thành chỉ hàng hóa hoặc GDP.
| Năm | Xuất khẩu | Nhập khẩu |
|---|---:|---:|
| 2000 | 8 034,8 | 8 003,7 |
| 2005 | 12 981,0 | 12 812,6 |
| 2010 | 19 149,6 | 18 769,3 |
| 2015 | 21 280,8 | 20 746,0 |
| 2019 | 24 791,1 | 24 348,1 |
| 2020 | 22 350,6 | 21 720,7 |
Nguồn: SGK Địa lí 11 KNTT, bảng 2, tr.9; Ngân hàng Thế giới, 2022. Xuất và nhập trong bảng thống kê toàn cầu có thể khác nhau; không từ chênh lệch này mô tả Trái Đất như một quốc gia xuất siêu.
Bài luyện
Bảng cho trị giá của đối tượng nào?
Đơn vị là tỉ USD, không phải người.
Bảng là thương mại, không phải cơ cấu GDP.
Đã đổi phạm vi, đối tượng và thời gian.
Đúng. Cần đọc đủ tiêu đề và đơn vị.
Lời giải
Tên bảng xác định hàng hóa và dịch vụ, phạm vi toàn thế giới, các năm 2000–2020. Không chỉ đọc các số mà bỏ phạm vi và đơn vị.
Tăng dài hạn nhưng có mốc giảm
Biểu đồ thể hiện các mốc theo khoảng năm thật. Từ 2000 đến 2020, cả xuất và nhập đều lớn hơn mốc đầu; riêng 2020 giảm so với 2019. Vì vậy không viết “tăng liên tục qua mọi mốc” hoặc “mỗi năm tăng như nhau”.
Các khoảng lần lượt là 5; 5; 5; 4 và 1 năm. Khi nối theo thời gian, khoảng 2019–2020 ngắn hơn 2015–2019; không giãn mọi khoảng bằng nhau. Đường nối giúp nhìn các mốc, chưa tạo ra số quan trắc cho từng năm còn thiếu.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng từ chuỗi số liệu?
22 350,6 nhỏ hơn 24 791,1.
Hai khoảng cuối là 4 và 1 năm.
Đúng. Có tăng dài hạn và có mốc giảm.
So hai đầu chưa mô tả được chiều ở mọi khoảng.
Lời giải
Đối chiếu các mốc: xuất 2020 là 22 350,6 và nhập 21 720,7 tỉ USD, đều dưới 2019 nhưng trên 2000. Không gọi tăng đều hoặc liên tục ở mọi mốc.
Ba cách tính trả lời ba câu hỏi
Xuất khẩu tăng 2000–2020: 22 350,6 − 8 034,8 = 14 315,8 tỉ USD. Chỉ số 2020 lấy 2000 = 100: 22 350,6/8 034,8 × 100 ≈ 278,2%; mức tăng tương đối khoảng 178,2%. Chỉ số 278,2% là mức đạt được so mốc, không phải tăng thêm 278,2%.
Từ 2019 đến 2020 xuất khẩu giảm 2 440,5 tỉ USD. Nếu tính tỉ lệ giảm, chia mức giảm cho giá trị 2019, không cho 2020. Các phép tính này theo trị giá trong bảng, chưa thay phân tích giá, khối lượng hay nguyên nhân của biến động.
Bài luyện
Lấy năm 2000 = 100%, chỉ số xuất khẩu 2020 xấp xỉ 278,2%. Mức tăng tương đối là bao nhiêu?
Năm cuối không bằng năm gốc trong dữ liệu.
Đúng. Lấy chỉ số 278,2 trừ mốc 100.
278,2% là mức so mốc, đã gồm phần 100% ban đầu.
14 315,8 là mức tăng tuyệt đối tính bằng tỉ USD.
Lời giải
Chỉ số=(giá trị cuối/giá trị gốc)×100. Mức tăng tương đối=chỉ số−100≈178,2%, khác mức tăng tuyệt đối 14 315,8 tỉ USD.
Bài luyện
Muốn tính tỉ lệ giảm xuất khẩu 2019–2020 từ mức giảm 2 440,5 tỉ USD, dùng mẫu số nào?
Đúng. So mức giảm với mốc đầu.
Đó là mốc cuối, không phải cơ sở của tỉ lệ giảm từ 2019.
Không cùng đại lượng với trị giá xuất khẩu.
100 là hệ số đổi thành%, không tự là mẫu số giá trị.
Lời giải
Tỉ lệ giảm=(giá trị đầu−giá trị cuối)/giá trị đầu×100. Mẫu số là xuất khẩu 2019:24 791,1 tỉ USD.
Đang học