Núi, cao nguyên và đồng bằng lục địa
Ở Đông Nam Á lục địa, nhiều dãy núi có hướng tây bắc–đông nam hoặc bắc–nam, xen các cao nguyên và thung lũng. Địa hình bị chia cắt làm việc xây dựng đường, tổ chức sản xuất và đi lại giữa các nơi gặp khó khăn.
Đồng bằng hình thành ở các hệ thống sông như sông Hồng, Mê Công, Chao Phray-a, I-ra-oa-đi. Địa hình tương đối bằng phẳng và đất phù sa hỗ trợ trồng trọt, tập trung dân cư, xây dựng hạ tầng; vẫn cần quản lí nguồn nước và nguy cơ ngập lụt.
Bài luyện
Quan hệ nào phù hợp giữa địa hình lục địa và hoạt động kinh tế?
Chia cắt thường làm kết nối và xây dựng khó hơn.
Đồng bằng sông vẫn có nguy cơ ngập lụt.
Còn cần đất, nước, khí hậu và điều kiện sản xuất.
Đúng. Cần xét khác biệt giữa các dạng địa hình.
Lời giải
Địa hình tác động qua độ dốc, mức chia cắt và mặt bằng sử dụng. Thuận lợi ở đồng bằng không xóa rủi ro về nước hay thay tất cả nhân tố khác.
Núi trẻ, núi lửa và đồng bằng trên đảo
Ở bộ phận hải đảo, nhiều nơi có núi trẻ và núi lửa; đồng bằng ven biển thường nhỏ, hẹp. Một số đảo lớn có những đồng bằng rộng hơn, nên không coi mọi đảo có cùng diện mạo.
Vật liệu núi lửa qua phong hóa có thể hình thành đất thuận lợi cho nông nghiệp. Đồng thời, hoạt động núi lửa và động đất gây rủi ro cho dân cư và hạ tầng; đất tốt không có nghĩa địa bàn hoàn toàn an toàn.
Bài luyện
Nhận xét nào giữ được cả thuận lợi và rủi ro ở vùng núi lửa?
Quy mô đồng bằng khác nhau giữa đảo và địa bàn.
Cần xem đất, địa hình cụ thể và cách sử dụng.
Đúng. Hai mặt có thể cùng tồn tại.
Độ phì đất không loại nguy cơ địa chất.
Lời giải
Đất do vật liệu núi lửa phong hóa là một điều kiện sản xuất. Nguy cơ địa chất là một yếu tố khác phải quản lí; không dùng một thuận lợi để xóa các giới hạn.
Đất và cách sử dụng phù hợp
Đất feralit phổ biến ở nhiều vùng đồi núi; đất phù sa gắn với đồng bằng sông. Các nhóm đất hỗ trợ cơ cấu cây trồng khác nhau, nhưng lựa chọn sản xuất còn phụ thuộc khí hậu, độ dốc, nước, giống, thị trường và kĩ thuật.
Ví dụ minh họa: canh tác trên đất dốc cần giữ lớp phủ và hạn chế xói mòn; sản xuất ở đồng bằng cần điều tiết nước. Mở hình 11.1 để tìm một đồng bằng và một miền núi, rồi viết hai câu liên hệ dạng địa hình với một cơ hội và một yêu cầu sử dụng.
Bài luyện
Khi giải thích cơ cấu cây trồng, cần dùng đất thế nào?
Khí hậu, kĩ thuật, thị trường và tổ chức có thể khác.
Đúng. Đất là một nhân tố trong quan hệ tổng hợp.
Đã bỏ những điều kiện quan trọng khác.
Cần đọc đúng nhóm đất và nơi phân bố.
Lời giải
Cùng một nhóm đất vẫn có thể có điều kiện sử dụng khác. Phân tích cần nêu cơ chế tác động của đất và các nhân tố phối hợp, không quyết định toàn bộ bằng một tên đất.
Bài luyện
Biện pháp nào phù hợp hơn với đất nông nghiệp trên sườn dốc trong ví dụ?
Đúng. Biện pháp gắn với rủi ro do độ dốc.
Mất lớp phủ làm tăng nguy cơ mất đất.
Tên cây không thay việc đánh giá điều kiện.
Dòng chảy và khả năng giữ đất, nước có khác biệt.
Lời giải
Độ dốc làm nước có khả năng cuốn trôi đất mạnh hơn. Giữ lớp phủ và canh tác phù hợp hỗ trợ bảo vệ đất, cần lựa chọn cụ thể theo địa bàn.
Đang học