Dịch vụ có tỉ trọng lớn nhất
Hình 7.1 SGK trình bày cơ cấu GDP gồm ba nhóm ngành và thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm. Bảng dưới trích hai mốc, đơn vị %.
| Bộ phận | 1990 | 2020 |
|---|---:|---:|
| Nông, lâm, thủy sản | 8,2 | 6,5 |
| Công nghiệp, xây dựng | 32,4 | 28,3 |
| Dịch vụ | 54,8 | 60,3 |
| Thuế sản phẩm trừ trợ cấp | 4,6 | 4,9 |
Nguồn: SGK11 KNTT, hình 7.1, tr.31; Ngân hàng Thế giới, 2022. Dịch vụ lớn nhất ở cả hai mốc. Mỗi cột đủ 100%; phần thuế không được tự gán hết vào dịch vụ.
Bài luyện
Khi vẽ cơ cấu theo dữ liệu này, cần giữ điều gì?
Sẽ thiếu một phần của tổng GDP.
Không được tự đổi phân loại của nguồn.
Giá trị tiền khác phần trăm cơ cấu.
Đúng. Cách thống kê nguồn có cả phần thuế sản phẩm trừ trợ cấp.
Lời giải
Giữ cấu trúc bảng và mẫu số. Khi nguồn có bốn bộ phận, biểu đồ đủ tổng phải trình bày đủ bốn phần tương ứng.
Tăng đầu–cuối không có nghĩa tăng đều
Tỉ trọng dịch vụ tăng 60,3 − 54,8 = 5,5 điểm phần trăm giai đoạn 1990–2020. Công nghiệp, xây dựng giảm 4,1 điểm; nông, lâm, thủy sản giảm 1,7 điểm khi so hai đầu mốc.
Từng nhóm có thể biến động trong khoảng. Chẳng hạn hình nguồn cho nông, lâm, thủy sản 4,7% năm 2010, tăng lên 6,5% năm 2020. Vì vậy không từ hiệu đầu–cuối suy nhóm này giảm ở mọi mốc.
Bài luyện
Tỉ trọng dịch vụ tăng từ 54,8 lên 60,3% tương ứng bao nhiêu?
Đây là tổng hai tỉ trọng, không phải mức tăng.
Tăng tương đối cần chia hiệu cho giá trị đầu.
Đúng. Lấy hiệu hai tỉ trọng.
Hiệu phần trăm không cho số tiền.
Lời giải
60,3 − 54,8 = 5,5 điểm phần trăm. Nếu hỏi mức tăng tương đối thì cần tính 5,5/54,8 × 100, là một đại lượng khác.
Cơ cấu gắn với quá trình phát triển
Dịch vụ mở rộng gắn với nhu cầu sản xuất, giao thương và đời sống; chuyển dịch còn chịu điều kiện của từng nước, từng giai đoạn. Một ngành giảm tỉ trọng chưa chắc giảm giá trị tuyệt đối nếu tổng GDP thay đổi.
Muốn tính giá trị của một phần, cần tổng GDP cùng năm và cùng cơ sở thống kê, rồi nhân tỉ trọng/100. Không ghép tổng GDP năm khác hoặc của một nước với cơ cấu toàn khu vực.
Bài luyện
Dữ liệu 8,2% năm 1990, 4,7% năm 2010, 6,5% năm 2020 cho phép nhận xét gì?
6,5 là mức tỉ trọng cuối, không phải mức tăng.
Đúng. Giữ cả so sánh đầu–cuối và diễn biến giữa các mốc.
6,5 lớn hơn 4,7 nên có mốc tăng.
Tỉ trọng chưa đủ cho giá trị tuyệt đối và từng năm.
Lời giải
Đọc từng đoạn: 8,2 → 4,7 là giảm; 4,7 → 6,5 là tăng. Cuối so đầu giảm 1,7 điểm, không phải giảm liên tục.
Bài luyện
Muốn tính giá trị dịch vụ toàn khu vực năm 2020 từ tỉ trọng 60,3%, cần gì?
Đúng. Giá trị phần = tổng tương ứng × 60,3/100.
Khác phạm vi và có thể khác năm.
Không đủ để tính một bộ phận GDP bằng tiền.
Không được đổi đơn vị mà thiếu tổng tương ứng.
Lời giải
Tổng và cơ cấu phải khớp đối tượng, thời gian và cách đánh giá. Tỉ lệ tự nó chưa cho giá trị tiền.
Đang học