Vai trò môi trường và quan hệ với con người

Môi trường là không gian sống, cung cấp tài nguyên, tiếp nhận chất thải, đồng thời lưu giữ và cung cấp thông tin. Đất, nước, không khí vừa liên quan điều kiện sống, vừa tham gia nhiều hoạt động sản xuất. Dấu tích tự nhiên, lịch sử giúp tìm hiểu quá trình hình thành và biến đổi. Đây là các vai trò của môi trường, không phải bốn môi trường riêng. Khi một nguồn nước suy giảm chất lượng, nhiều vai trò có thể cùng chịu ảnh hưởng.

Sản xuất và tiêu dùng tạo dòng thải vào môi trường. Tác động phụ thuộc loại, lượng, cách quản lí và khả năng tiếp nhận, biến đổi của môi trường. Khi vượt khả năng phù hợp hoặc không được xử lí, chất thải có thể làm suy giảm chất lượng và ảnh hưởng các hoạt động khác. Vì vậy cần hạn chế phát sinh, sử dụng nguồn lực hiệu quả, thu gom, xử lí phù hợp. Không hiểu vai trò tiếp nhận như căn cứ để xả mọi lượng chất thải.

Ví dụ minh họa: chất lượng nước ở một khu vực suy giảm có thể ảnh hưởng sinh vật, nguồn nước sử dụng và hoạt động sản xuất, sinh hoạt. Biện pháp cần gắn nguyên nhân, nguồn tác động và cách sử dụng nước, không chỉ xử lí một biểu hiện ngoài mặt. Một quan sát chưa đủ để xác định nguyên nhân hoặc quy trách nhiệm cơ sở cụ thể. Muốn kết luận cần nguồn, thời gian, phạm vi và bằng chứng liên hệ phù hợp.

SGK nhấn mạnh môi trường quan trọng nhưng không tự quyết định toàn bộ sự phát triển xã hội. Phương thức sản xuất, gồm sức sản xuất và quan hệ sản xuất, ảnh hưởng cách con người huy động điều kiện và nguồn lực. Có điều kiện thuận lợi chưa tự bảo đảm hiệu quả nếu thiếu công nghệ, lao động, tổ chức hoặc quản lí tác động. Ngược lại, con người có thể cải thiện một số hạn chế bằng biện pháp phù hợp nhưng không vì thế bỏ các giới hạn tự nhiên.