Hai phép tính trả lời hai câu hỏi
Gọi X là trị giá xuất khẩu, M là trị giá nhập khẩu, cùng đơn vị, thời kì và phạm vi thống kê. Tổng kim ngạch = X + M phản ánh quy mô trao đổi theo cách tính tổng hai chiều. Cán cân = X − M cho chênh lệch hai chiều.
Cán cân dương là xuất siêu, âm là nhập siêu, bằng 0 là cân bằng trong phạm vi đang xét. Nếu bảng chỉ ghi hàng hóa thì kết quả là cán cân hàng hóa, không tự bao gồm dịch vụ hoặc toàn bộ quan hệ kinh tế đối ngoại.
Bài luyện
Một lãnh thổ minh họa có X = 120, M = 100 tỉ đơn vị tiền tệ. Tổng và cán cân là bao nhiêu?
Đã đổi chỗ phép tính tổng và chênh lệch.
Đó là hai trị số đầu vào, chưa tính kết quả.
Phép cộng, trừ giữ đơn vị trị giá, chưa tính tỉ lệ.
Đúng. Cần dùng cộng cho tổng, trừ cho cán cân.
Lời giải
X + M = 120 + 100 = 220 tỉ; X − M = 120 − 100 = +20 tỉ, tức xuất siêu 20 tỉ trong phạm vi ví dụ.
Đọc ba trường hợp giả định
Hình dùng số minh họa, cùng năm và cùng loại hàng hóa. A xuất 120, nhập 100; B xuất 100, nhập 120; C xuất 100, nhập 100 tỉ đơn vị tiền tệ. Đọc riêng hai cột, tính tổng và hiệu, không gọi độ cao một cột là cán cân.
A và B cùng tổng 220 nhưng cán cân trái dấu; C tổng 200, cán cân 0. Cán cân 0 không có nghĩa không trao đổi mà chỉ là hai chiều có trị giá bằng nhau.
Bài luyện
A và B cùng tổng 220 nhưng A xuất siêu 20, B nhập siêu 20. Điều này cho thấy gì?
B vẫn xuất 100 trong ví dụ.
A vẫn nhập 100 trong ví dụ.
Đúng. Tổng và cơ cấu hai chiều là thông tin khác nhau.
Hiệu còn tùy cách tổng phân giữa xuất, nhập.
Lời giải
Tổng cộng hai chiều, cán cân lấy hiệu hai chiều. Cùng tổng có thể tạo hiệu khác, kể cả trái dấu.
Bài luyện
C có xuất 100 và nhập 100. Nhận xét nào đúng?
Cần trừ trị giá nhập khỏi xuất, không chỉ nhìn một chiều.
Đúng. Cán cân 0 không phải tổng 0.
Hai chiều vẫn có trị giá 100 mỗi chiều.
Tổng không phải cán cân.
Lời giải
Cán cân = 100 − 100 = 0; tổng = 100 + 100 = 200. Cần phân biệt sự cân bằng hai chiều với không có hoạt động.
Dấu cán cân chưa đánh giá toàn bộ nền kinh tế
Xuất siêu, nhập siêu cần được đọc cùng cơ cấu hàng, nguyên nhân, chu kì sản xuất và các điều kiện khác. Nhập máy móc có thể hỗ trợ sản xuất; xuất siêu có thể do xuất tăng hoặc nhập giảm. Không coi xuất siêu luôn tốt, nhập siêu luôn suy thoái.
Cán cân hàng hóa không phải lợi nhuận quốc gia hoặc ngân sách. Muốn đánh giá hiệu quả, phát triển cần các chỉ tiêu và phương pháp khác phù hợp.
Bài luyện
Một nước nhập siêu hàng hóa. Từ riêng dấu âm có thể kết luận toàn bộ kinh tế đang suy thoái không?
Đúng. Một dấu chưa đủ đánh giá tổng thể.
Nhập khẩu có thể gồm đầu vào sản xuất và nhiều nhu cầu.
Đây là những đại lượng khác nhau.
Cần dữ liệu thu nhập, phân phối và các mặt khác.
Lời giải
Cán cân mô tả chênh lệch xuất nhập trong phạm vi xác định. Đánh giá kinh tế cần hiểu nguyên nhân và phối hợp nhiều chỉ tiêu.
Giữ cùng phạm vi trước tính
Kiểm cả X, M có cùng năm, đơn vị tiền, cách tính và phạm vi hàng hóa hoặc dịch vụ. Nếu đọc cột trên bản đồ, tra màu xuất, nhập trước; không đảo hai màu rồi kết luận trái dấu.
Không cộng số theo các phạm vi trùng nhau để tạo tổng mới. Khi bảng thuộc lãnh thổ có thay đổi địa giới, chỉ so khi dữ liệu và phương pháp đã tương ứng.
Bài luyện
Bảng ghi X bằng tỉ USD, M bằng triệu USD. Cần làm gì trước tính cán cân?
Tỉ và triệu khác hệ số 1.000.
Cách đó không xử lí đơn vị trị giá.
Cán cân cần cả hai chiều tương ứng.
Đúng. Không trừ trực tiếp các trị số khác tiền tố.
Lời giải
Cán cân là hiệu hai trị giá so sánh được. Cần cùng đơn vị, thời kì, phạm vi và phương pháp trước khi thực hiện phép trừ.
Đang học