Giữ mốc 1950–2020 của bài thực hành
Bảng theo bảng 20.2 SGK Địa lí 10, đơn vị %.
| Năm | Thành thị | Nông thôn |
|---|---|---|
| 1950 | 29,6 | 70,4 |
| 1970 | 36,6 | 63,4 |
| 2000 | 46,7 | 53,3 |
| 2020 | 56,2 | 43,8 |
Mỗi hàng cộng thành 100%, phù hợp so cơ cấu hai bộ phận ở các mốc. Mục tiêu là thực hành dựng và đọc biểu đồ theo bảng; không suy thành tình hình của năm đang học.
Dựng cột chồng 100%
Chuẩn bị giấy hoặc công cụ vẽ. Trục ngang ghi bốn năm; trục đứng từ 0 đến 100%. Vẽ bốn cột bằng chiều rộng, cùng tổng chiều cao 100%. Phần dưới biểu thị thành thị đúng trị số; phần phía trên là nông thôn để đủ 100%. Thêm chú giải, tên biểu đồ, đơn vị và nguồn.
Đây là các cột so cơ cấu tại mốc rời rạc. Nếu chọn biểu đồ có đường nối theo thời gian thì khoảng năm phải đúng; không đặt 1950–1970 bằng khoảng 1970–2000 rồi coi là cùng thời lượng.
Bài luyện
Trong cột năm 2000, phần thành thị đạt 46,7%. Phần nông thôn cần cao bao nhiêu?
Hai phần có thể khác nhau; chỉ cần tổng bằng 100%.
Tổng cột sẽ thành 146,7%, sai cơ cấu.
Không cộng thừa toàn bộ thang với tỉ trọng một bộ phận.
Đúng. 100 − 46,7 = 53,3.
Lời giải
Cột thể hiện tổng 100%. Vì thành thị là 46,7% nên nông thôn chiếm 53,3%, đúng giá trị bảng.
Đối chiếu từng phần với bảng
Hình mẫu giữ các cột tổng bằng 100% và ghi trị số từng phần. Khi tự vẽ, kiểm nhãn năm, thứ tự màu và ranh giới hai phần. Không dùng chiều cao toàn cột để so số dân tuyệt đối vì ở đây mọi cột đều đã chuẩn hóa bằng 100%.
Bài luyện
Tỉ lệ thành thị tăng từ 29,6% lên 56,2%. Chênh lệch đúng là gì?
26,6 là hiệu hai tỉ trọng; tăng tương đối còn phải chia cho mốc đầu.
Đã đảo chiều vì trị số cuối lớn hơn đầu.
Đúng. Lấy 56,2 trừ 29,6.
Bảng không cho số dân tuyệt đối.
Lời giải
Chênh lệch giữa hai tỉ lệ là 56,2 − 29,6 = 26,6 điểm phần trăm. Nếu hỏi tăng tương đối thì phải dùng công thức khác, lấy chênh lệch chia 29,6 rồi nhân 100.
Bài luyện
Theo các mốc trong bảng, năm nào đầu tiên có tỉ lệ thành thị vượt 50%?
46,7% vẫn thấp hơn 50%.
Đúng. 56,2% vượt một nửa; 2000 mới 46,7%.
29,6% chưa vượt 50%.
36,6% chưa vượt 50%.
Lời giải
Chỉ xét các mốc được cho: 1950,1970,2000 đều dưới 50%; 2020 là mốc đầu trong bảng vượt 50%. Bảng chưa xác định chính xác năm chuyển qua ngưỡng ở giữa các mốc.
Nhận xét cơ cấu rồi nêu điều chưa biết
Tỉ lệ thành thị tăng qua cả bốn mốc, nông thôn giảm tương ứng; đến 2020 thành thị chiếm hơn một nửa. Sự thay đổi thể hiện xu hướng đô thị hóa trong giai đoạn của bảng.
Tỉ lệ nông thôn giảm chưa chứng minh số dân nông thôn tuyệt đối giảm, vì tổng dân số thế giới cũng đổi. Muốn tính số người cần thêm tổng cùng năm, cùng cách phân loại. Hoàn thành thực hành cần tự dựng biểu đồ và viết nhận xét, không chỉ chọn được đáp án.
Bài luyện
Từ riêng bảng tỉ lệ, có thể kết luận chắc chắn số dân nông thôn tuyệt đối năm 2020 ít hơn năm 1950 không?
Đúng. Tỉ trọng giảm không tự quyết định số tuyệt đối.
Tổng dân số có thể tăng và làm số tuyệt đối vẫn tăng.
Chuẩn hóa 100% không có nghĩa tổng số người bằng nhau.
% là tỉ lệ, không phải số người.
Lời giải
Số dân nông thôn bằng tổng dân số nhân tỉ lệ nông thôn. Bảng này mới có tỉ lệ; cần thêm tổng tương ứng để so số người.
Đang học