Dữ liệu và nhiệm vụ
Bảng 34 SGK Địa lí 10, số lượt hành khách vận chuyển bằng hàng không trên thế giới, đơn vị tỉ lượt người.
| Năm | Tỉ lượt người |
|---|---:|
| 2000 | 1,9 |
| 2010 | 2,6 |
| 2019 | 4,4 |
Tự vẽ biểu đồ cột và viết nhận xét. Giữ số lượt, không đổi nhãn thành số cá nhân duy nhất hoặc tấn hàng. Các câu lựa chọn giúp kiểm cách làm, không thay bản vẽ và đoạn nhận xét.
Bài luyện
Đơn vị phù hợp với bảng là gì?
Không thể đổi lượt sang cá nhân duy nhất.
Bảng chưa có cự li hay luân chuyển.
Đây là hành khách, không phải hàng hóa.
Đúng. Bảng ghi các lượt hành khách.
Lời giải
Đơn vị gắn với đối tượng thống kê. Lượt người khác số người duy nhất và khác lượt người.km.
Dựng cột có thang và nhãn rõ
Trục hoành ghi năm 2000, 2010, 2019; trục tung ghi tỉ lượt người, bắt đầu 0 với khoảng chia đều. Hình dùng khoảng năm tương ứng 10 năm và 9 năm. Ba cột cùng bề rộng, chiều cao lần lượt 1,9;2,6;4,4.
Ghi số, tên biểu đồ, đơn vị và nguồn bảng 34. Kiểm thang đều, không dùng cột cao gấp đôi để biểu hiện một trị số chỉ hơn ít. Không thêm năm thiếu dữ liệu như thể đã có thống kê.
Bài luyện
Thao tác nào giúp biểu đồ cột thể hiện đúng số liệu?
Đơn vị là thông tin thiết yếu.
Chưa có dữ liệu các năm đó.
Đúng. Chiều cao cần tương ứng với trị số.
Tỉ lệ chiều cao đó không khớp dữ liệu.
Lời giải
Biểu đồ cần dùng thang nhất quán, chiều cao theo đúng trị số và đầy đủ nhãn. Không tạo thêm quan sát ngoài bảng.
Tính từng loại phép so
Toàn giai đoạn 2000–2019, mức tăng = 4,4 − 1,9 = 2,5 tỉ lượt người. Số lần = 4,4 / 1,9 ≈ 2,32 lần. Tỉ lệ tăng = (4,4 − 1,9) / 1,9 × 100 ≈ 131,58%. Chỉ số phát triển so năm 2000 = 4,4 / 1,9 × 100 ≈ 231,58%.
Chỉ số 231,58% nghĩa là bằng khoảng 2,32 lần mốc đầu, không phải tăng thêm 231,58%. Làm tròn ở kết quả cuối; số gốc có một chữ số thập phân nên không coi kết quả là đo chính xác vô hạn.
Bài luyện
Từ 1,9 lên 4,4 tỉ lượt, tỉ lệ tăng là bao nhiêu?
Số lần cần chia cho trị số đầu.
Đúng. Lấy mức tăng 2,5 chia mốc đầu 1,9 rồi nhân 100.
Cần phân biệt chỉ số bằng bao nhiêu với tăng thêm bao nhiêu.
2,5 là tỉ lượt, muốn tính% phải chia mốc đầu.
Lời giải
Mức tăng 2,5 tỉ lượt; tỉ lệ tăng = 2,5 / 1,9 × 100 ≈ 131,58%. Chỉ số phát triển lớn hơn tỉ lệ tăng 100 điểm phần trăm.
Không bỏ độ dài các khoảng khi so tăng
2000–2010 tăng 0,7 tỉ lượt trong 10 năm;2010–2019 tăng 1,8 tỉ lượt trong 9 năm. Nếu chỉ so mức tăng bình quân mỗi năm trong hai khoảng, lấy 0,7/10=0,07 và 1,8/9=0,20 tỉ lượt/năm. Đây là bình quân số học theo hai đầu khoảng, không chứng minh mọi năm tăng đều.
Nhận xét: số lượt tăng qua ba mốc, mức tăng bình quân theo cách trên cao hơn ở khoảng sau. Tốc độ, công nghệ, nhu cầu có thể giúp giải thích, nhưng bảng chưa tách đóng góp từng nguyên nhân và không cho xu hướng mọi năm sau 2019.
Bài luyện
Tính 1,8/9=0,20 tỉ lượt/năm cho khoảng 2010–2019 có nghĩa gì?
Đúng. Không coi mọi năm có cùng mức tăng.
Thiếu số liệu từng năm để kết luận đều.
Đơn vị đang là tỉ lượt/năm, không phải%.
Đây là mức tăng bình quân số lượt trong một khoảng.
Lời giải
Hiệu hai mốc chia số năm cho mức tăng tuyệt đối bình quân. Nó mô tả tổng thay đổi phân bổ đều để so, không phải quan sát của từng năm.
Bài luyện
Sản phẩm nào hoàn thành yêu cầu thực hành?
Câu luyện chưa thay sản phẩm thực hành.
Cần giữ dữ liệu, thời điểm của bảng.
Ba mốc đến 2019 chưa chứng minh các năm sau.
Đúng. Cần cả hình vẽ và nội dung phân tích.
Lời giải
Thực hành yêu cầu biểu đồ và nhận xét. Cần dùng đủ thông tin nguồn, đúng phép tính và chỉ kết luận trong khoảng có dữ liệu.
Đang học